W Kanadzie leczenie u lekarza i w szpitalu opłaca publiczny plan prowincji, a pacjent nie dopłaca nic. Lekarze nie są przy tym pracownikami państwa — większość rozlicza się z planem za każdą usługę. Opisujemy, jak ten system działa według kanadyjskich ustaw i danych urzędowych, i sprawdzamy, co w nim jest jawne. Spory rządów prowincji z lekarzami o stawki opisujemy osobno w tekście o ustawach narzucających lekarzom warunki.
Trzynaście planów, jedna ustawa
Każda z dziesięciu prowincji i każde z trzech terytoriów prowadzi własny publiczny plan ubezpieczenia. Federalna ustawa o zdrowiu (Canada Health Act) stawia planom pięć warunków: publiczne zarządzanie, pełny zakres niezbędnych świadczeń, powszechność, ważność w całym kraju i dostępność bez barier finansowych. Prowincja, która je spełnia, dostaje federalny transfer.1
433mld dolarów kanadyjskich
wyniosą według prognozy wydatki na zdrowie w 2026 r. — 10 398 dolarów na osobę (ok. 1,23 bln zł)
57,4mld dolarów kanadyjskich
przekazuje prowincjom rząd federalny w roku 2026–27 (ok. 163 mld zł)
Ze źródeł publicznych pochodzi ok. 71% wydatków. Na lekarzy przypada 14,1% całości, na szpitale 25,6%, a na leki 12,7%.2 Plany prowincji nie obejmują leków wydawanych w aptekach ani leczenia zębów — te koszty pokrywają pacjenci i prywatne polisy. Rząd federalny wypełnia tę lukę stopniowo: w publicznym planie opieki dentystycznej było pod koniec października 2026 r. 5 163 512 osób.3
Ile to kosztuje
Kanady nie ma w statystykach Eurostatu, z których bierzemy liczby dla krajów Unii. Zestawiamy ją więc z Polską według OECD — to inne źródło i nieco inne definicje, dlatego tych wartości nie należy mieszać z wykresami w tekstach o krajach unijnych.4
Kanada i Polska w zestawieniu OECD
Kanada ma o połowę mniej zgonów z przyczyn uleczalnych niż Polska przy mniejszej liczbie lekarzy na mieszkańca. Słabym punktem jest dostęp: niezaspokojone potrzeby zdrowotne zgłasza 9,1% Kanadyjczyków, a z dostępności dobrej opieki w miejscu zamieszkania zadowolona jest połowa — przy średniej OECD 64%.4
Opłata za usługę
Lekarze rozliczają się z planem prowincji jako niezależni wykonawcy, według taryfy prowincji. W roku 2024–25 prowincje wypłaciły im 40,04 mld dolarów kanadyjskich (ok. 114 mld zł) płatności klinicznych: 70,4% jako opłatę za usługę, a 29,6% w formach alternatywnych, takich jak ryczałty, stawki za sesję i pensje.5
Audytor generalny Ontario, który poprzednio badał te rozliczenia w 2016 r., podał w 2025 r., że prowincja wypłaciła ok. 35 tys. lekarzy 19,5 mld dolarów kanadyjskich (ok. 55,3 mld zł) — wobec 11,9 mld dziewięć lat wcześniej — a kontrole prowadzone przez ministerstwo ocenił jako reaktywne.6
Ile płaci pacjent
Za świadczenia objęte planem lekarz nie może pobrać od pacjenta dopłaty. Ustawa egzekwuje to finansowo: jeśli w prowincji pobierano opłaty, rząd federalny potrąca z transferu tyle samo. W marcu 2025 r. potrącenia wyniosły 62 204 582 dolary kanadyjskie (ok. 176 mln zł), z czego 35,2 mln przypadło na Quebec, a 23,5 mln na Kolumbię Brytyjską — głównie za płatną diagnostykę i zabiegi w prywatnych klinikach. Prowincja odzyskuje pieniądze, gdy usunie przyczynę; w tym samym miesiącu zwrócono 51 901 885 dolarów kanadyjskich (ok. 147 mln zł).1
Praca i zarobki lekarzy
Średnia płatność kliniczna brutto na jednego lekarza wyniosła w roku 2024–25 429 267 dolarów kanadyjskich (ok. 1,22 mln zł): 359 577 dolarów (ok. 1,02 mln zł) u lekarzy rodzinnych i 501 237 dolarów (ok. 1,42 mln zł) u specjalistów. Między prowincjami średnia waha się od 329 835 dolarów w Nowej Fundlandii i Labradorze (ok. 935 tys. zł) do 469 212 dolarów w Ontario (ok. 1,33 mln zł).5 To nie jest dochód lekarza: z tej kwoty opłaca on gabinet, personel i sprzęt, a średnia obejmuje także lekarzy pracujących w niepełnym wymiarze.
Praca publiczna i prywatna jednocześnie
Kanada rozdziela oba sektory ostrzej niż kraje europejskie. Lekarz uczestniczący w planie rozlicza się tylko z planem. Może z niego wystąpić i pobierać opłaty bezpośrednio od pacjentów, ale wtedy za jego usługi plan nie płaci albo zwraca pacjentowi najwyżej stawkę z taryfy. Poza Quebekiem robi to garstka: według federalnego raportu w roku 2024–25 w Ontario było 37 442 lekarzy w planie i 10 poza nim, a w Kolumbii Brytyjskiej 13 385 i 24. Quebec danych nie przekazał.1
W Quebecu lekarzy pracujących poza planem jest więcej i w kwietniu 2025 r. prowincja ograniczyła odchodzenie ustawą. Według komunikatu rządu nowi lekarze mają przez pięć lat po studiach pracować w publicznej sieci, a każdy lekarz, który chce przejść do sektora prywatnego, potrzebuje zgody publicznej agencji zdrowia.7 Organizacja lekarzy praktykujących prywatnie zaskarżyła ustawę do sądu.8
Zakaz dopłat i równoległej praktyki był też przedmiotem sporu sądowego w Kolumbii Brytyjskiej. Sądy dwóch instancji oddaliły skargę prywatnej kliniki, a 6 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy Kanady odmówił jej rozpoznania.9
Co jest jawne
Płatności dla lekarzy — w części prowincji imiennie. Kolumbia Brytyjska publikuje co roku wykaz płatności z planu dla każdego świadczeniodawcy, który otrzymał co najmniej 25 000 dolarów kanadyjskich (ok. 70,9 tys. zł); wydanie za rok 2024/25 obejmuje 8,06 mld dolarów kanadyjskich (ok. 22,9 mld zł). Pozycja wykazu może dotyczyć kilku lekarzy rozliczających się wspólnie, a kwoty są brutto.10 Jak działa jawność płatności w innych prowincjach i jaką rolę grała w sporach z lekarzami, opisujemy w osobnym tekście.
Płatności w całym kraju — zbiorczo. Państwowy instytut informacji o zdrowiu (CIHI) publikuje co roku sumy i średnie płatności według prowincji i specjalności.5
Kolejki. CIHI publikuje czas oczekiwania na wybrane zabiegi dla każdej prowincji, liczony według jednej definicji.11
Potrącenia za opłaty od pacjentów. Roczny raport z wykonania ustawy podaje dla każdej prowincji kwotę potrąceń i ich przyczynę, a dla prowincji, które przekazały dane — liczbę lekarzy pracujących poza planem.1
Czego nie widać. Żaden wykaz nie sumuje pieniędzy, które jeden lekarz dostaje z różnych źródeł publicznych — planu prowincji, szpitala i kontraktów — ani nie pokazuje dochodu po odjęciu kosztów praktyki.
Jak długo się czeka
Dla kilku zabiegów obowiązują wspólne terminy docelowe: 182 dni dla endoprotezy biodra i kolana, 112 dni dla operacji zaćmy. CIHI co roku podaje, jaka część pacjentów zmieściła się w terminie.11 12
Mniej operacji w terminie niż przed pandemią
Mediana oczekiwania wyniosła w 2025 r. 120 dni na endoprotezę biodra, 146 dni na endoprotezę kolana i 66 dni na operację zaćmy; co dziesiąty pacjent czekał na biodro dłużej niż 321 dni. Radioterapię w terminie rozpoczęło 95,4% chorych.11 Termin docelowy nie jest gwarancją — jego przekroczenie nie daje pacjentowi prawa do leczenia gdzie indziej na koszt planu.
Drugim wąskim gardłem jest opieka podstawowa. W 2024 r. 83% dorosłych miało stałego lekarza albo innego stałego opiekuna medycznego, co oznacza ok. 5,7 mln dorosłych bez takiej opieki.13
Odpowiedzialność zawodowa i karna
Zawodowa. Prawo wykonywania zawodu nadają i odbierają kolegia lekarskie prowincji. W sporach sądowych i przed kolegiami lekarzy wspiera stowarzyszenie ochrony prawnej (CMPA), do którego należy 119 308 lekarzy. W 2025 r. otworzyło 10 280 nowych spraw, w tym 6 076 przed kolegiami i 1 140 cywilnych, a na obsługę prawną wydało 259,1 mln dolarów kanadyjskich (ok. 735 mln zł).14
Cywilna. Pacjent dochodzi roszczeń przed sądem. Sprawy cywilne stanowią ok. jednej dziewiątej nowych spraw CMPA.14
Karna. Kodeks karny przewiduje za spowodowanie śmierci przez rażące niedbalstwo karę do dożywotniego pozbawienia wolności, a za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu — do 10 lat.15 Statystyki takich spraw wobec lekarzy nie znaleźliśmy; CMPA nie wyodrębnia ich w swoim raporcie.14
Co może być ciekawe dla Polski
Widać w Kanadzie
każdemu, w publikacji urzędu
- Czas oczekiwania na operacje w każdej prowincji — według jednej definicji, co roku.
- Płatności z planu dla każdego lekarza w Kolumbii Brytyjskiej; sumy i średnie w całym kraju.
- Ile prowincja straciła z transferu za opłaty pobierane od pacjentów.
Nie widać
także w Kanadzie
- Sumy pieniędzy publicznych, które jeden lekarz dostaje z różnych źródeł.
- Dochodu lekarza po odjęciu kosztów praktyki.
- Liczby spraw karnych wobec lekarzy.
Kanada pokazuje dwie rzeczy, których w Polsce brakuje. Po pierwsze, wspólną definicję czasu oczekiwania: ten sam zabieg mierzy się tak samo w każdej prowincji i porównuje z terminem docelowym. Po drugie, wyraźną granicę między pracą w publicznym planie a praktyką prywatną — lekarz wybiera jedno albo drugie, a większość prowincji podaje, ilu lekarzy jest po której stronie.
Metoda
Opis opieramy na federalnej ustawie o zdrowiu i rocznym raporcie z jej wykonania, danych państwowego instytutu informacji o zdrowiu (CIHI), raporcie audytora generalnego Ontario, wykazie płatności Kolumbii Brytyjskiej oraz raporcie stowarzyszenia ochrony prawnej lekarzy. Wydatki na 2026 r. to prognoza CIHI, a nie rozliczone kwoty. Wskaźniki porównawcze dla Kanady i Polski pochodzą z not krajowych OECD, nie z Eurostatu. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 CAD = 2,8358 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.
Treść ustawy z Quebecu o pracy w sektorze publicznym znamy z komunikatu rządu prowincji, a nie z tekstu ustawy. Nie podajemy liczby lekarzy pracujących poza planem w Quebecu, bo federalny raport jej nie zawiera.
Przypisy 15ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Health Canada, Canada Health Act Annual Report 2024–2025 — warunki ustawy, potrącenia z transferu i liczba lekarzy w planach prowincji. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Canadian Institute for Health Information, National Health Expenditure Trends 2026 — Snapshot, 10.11.2026. ↩
-
Rząd Kanady, Canadian Dental Care Plan — statystyki, stan na 31.10.2026. ↩
-
OECD, Health at a Glance 2025 — noty krajowe: Kanada i Polska. ↩ ↩2
-
CIHI, National Physician Database — tabele płatności 2024–2025, tabele A.1 i A.3; omówienie: Physicians. ↩ ↩2 ↩3
-
Office of the Auditor General of Ontario, raport roczny 2025 — rozliczenia lekarzy z planem OHIP. ↩
-
Rząd Quebecu, komunikat o uchwaleniu ustawy nr 83, 24.04.2025. ↩
-
Global News, Quebec private doctors challenge law, 29.01.2026. ↩
-
Sąd Najwyższy Kanady, sprawa nr 40412 — odmowa przyjęcia skargi do rozpoznania, 6.04.2023. ↩
-
Medical Services Commission (Kolumbia Brytyjska), Financial Statement 2024/25 — wykaz płatności publikowany na podstawie Financial Information Act. ↩
-
CIHI, Wait times for priority procedures in Canada, 2026; tabele 2008–2025. ↩ ↩2 ↩3
-
CIHI, Wait times for priority procedures in Canada — noty metodologiczne. ↩
-
CIHI, Most Canadians have a regular health care provider — dorośli, 2024 r., bez terytoriów. ↩
-
Canadian Medical Protective Association, 2025 Annual Report. ↩ ↩2 ↩3
-
Criminal Code, R.S.C. 1985, c. C-46, art. 219–221. ↩