Stany Zjednoczone wydają na zdrowie największą część dochodu narodowego wśród krajów OECD i nie mają jednego płatnika: za leczenie płacą ubezpieczyciele wybrani przez pracodawców, dwa wielkie programy publiczne i sami pacjenci. Opisujemy, jak ten system działa według danych amerykańskich urzędów federalnych, i sprawdzamy, co w nim jest jawne. O pieniądzach publicznych wiadomo tam więcej niż w Polsce — wypłaty z programu dla seniorów są publikowane dla każdego lekarza z imienia i nazwiska.
Wielu płatników zamiast jednego
Amerykanin w wieku produkcyjnym jest zwykle ubezpieczony przez pracodawcę u prywatnego ubezpieczyciela. Osoby po 65. roku życia i część osób z niepełnosprawnością obejmuje federalny program Medicare, a osoby o niskich dochodach — Medicaid, prowadzony wspólnie przez rząd federalny i stany. Kto nie mieści się w żadnej z tych grup, może kupić polisę sam.
5,3bln dolarów
wyniosły wydatki na zdrowie — 18,0% PKB i 15 474 dolary na osobę (ok. 21,5 bln zł)
26,7mln osób
nie miało w 2025 r. ubezpieczenia przez cały rok — 7,9% mieszkańców
Według federalnego urzędu, który prowadzi oba programy publiczne (CMS), w 2024 r. prywatne ubezpieczenia zapłaciły za leczenie 1 644,6 mld dolarów (ok. 6,68 bln zł), Medicare 1 118,0 mld dolarów (ok. 4,54 bln zł), a Medicaid 931,7 mld dolarów (ok. 3,78 bln zł). Pacjenci dopłacili z własnej kieszeni 556,6 mld dolarów (ok. 2,26 bln zł), czyli 11% całości.1
Ubezpieczenie nie jest powszechne. Według spisu ludności w 2025 r. z pracy było ubezpieczonych 53,5% mieszkańców, w Medicare 20,1%, a w Medicaid 17,1% (grupy częściowo się pokrywają); 7,9% nie miało ubezpieczenia przez cały rok.2 Podwyższone dopłaty do polis kupowanych samodzielnie wygasły z końcem 2025 r.3
Ile to kosztuje
USA nie ma w statystykach Eurostatu, z których bierzemy liczby dla krajów Unii. Zestawiamy je więc z Polską według OECD — to inne źródło i nieco inne definicje, dlatego tych wartości nie należy mieszać z wykresami w tekstach o krajach unijnych.4
USA i Polska w zestawieniu OECD
Amerykański urząd liczy wydatki inaczej niż OECD (18,0% PKB wobec 17,2%), więc obu liczb nie należy czytać jako sprzecznych. Dla USA OECD nie ma porównywalnych danych o niezaspokojonych potrzebach zdrowotnych ani o udziale wydatków pokrywanych z obowiązkowych źródeł. Z dostępności dobrej opieki w miejscu zamieszkania zadowolonych jest 75% Amerykanów, przy średniej OECD 64%.4
Cennik publiczny i ceny negocjowane
Medicare płaci lekarzom za każdą usługę według krajowego cennika. Każda usługa ma przypisaną wartość punktową, którą mnoży się przez współczynnik ustalany co roku: w 2026 r. wynosi on 33,40 dolara (ok. 136 zł), a dla lekarzy uczestniczących w alternatywnych modelach płatności 33,57 dolara (ok. 136 zł).5
Prywatni ubezpieczyciele negocjują ceny z każdym szpitalem i każdą praktyką osobno. Według analizy RAND obejmującej ceny z 2022 r. płacili za leczenie szpitalne łącznie z powiązanymi honorariami lekarzy średnio 254% stawek Medicare, a za same usługi lekarzy 184%.6
Ile płaci pacjent
Ubezpieczenie przez pracodawcę kosztowało w 2026 r. średnio 28 303 dolary rocznie za rodzinę (ok. 115 tys. zł), z czego pracownik płacił 7 471 dolarów (ok. 30,3 tys. zł). Zanim polisa zacznie płacić, pacjent pokrywa koszty sam do progu, który wynosił średnio 1 955 dolarów rocznie (ok. 7 940 zł) w polisie jednoosobowej — wśród pracowników, których polisa taki próg przewiduje.7
Praca i zarobki lekarzy
Według urzędu statystyki pracy lekarze zatrudnieni na etatach zarabiali w maju 2025 r. średnio 277 260 dolarów rocznie (ok. 1,13 mln zł), przy medianie 271 090 dolarów (ok. 1,1 mln zł). To 3,97 raza tyle co średnia płaca wszystkich pracowników. Lekarze rodzinni zarabiali średnio 255 820 dolarów (ok. 1,04 mln zł), a kardiolodzy 454 940 dolarów (ok. 1,85 mln zł).8 Statystyka obejmuje tylko pracowników najemnych — właścicieli praktyk w niej nie ma. OECD nie publikuje dla USA wynagrodzeń lekarzy porównywalnych z innymi krajami.
Praca publiczna i prywatna jednocześnie
W USA nie ma podziału na lekarzy publicznych i prywatnych — ten sam lekarz przyjmuje pacjentów Medicare, Medicaid i prywatnych ubezpieczycieli. Lekarz może formalnie wystąpić z Medicare i rozliczać się z pacjentami bezpośrednio; w listopadzie 2024 r. zrobiło to 12 244 lekarzy, czyli 1,2%.9 Nowych pacjentów z Medicare przyjmowało w 2019 r. 89% lekarzy przyjmujących w gabinetach, a z prywatnym ubezpieczeniem 91%.10
Konflikt interesów uregulowano w innym miejscu. Ustawa zakazuje lekarzowi kierowania pacjentów Medicare na wskazane usługi — m.in. badania laboratoryjne i obrazowe — do podmiotu, z którym on sam albo jego bliska rodzina ma powiązania finansowe, o ile nie zachodzi jeden z ustawowych wyjątków.11 Federalny urząd kontroli (GAO) ustalił na danych z 2010 r., że lekarze kierujący do własnej diagnostyki zlecali ok. dwa razy więcej rezonansów i tomografii niż pozostali, co kosztowało Medicare ok. 109 mln dolarów (ok. 443 mln zł).12
Co jest jawne
Wypłaty z Medicare dla każdego lekarza. CMS publikuje co roku zbiór, w którym każdy lekarz rozliczający się z Medicare za pojedyncze usługi (część B programu) występuje z imienia i nazwiska, z adresem praktyki, specjalnością, liczbą pacjentów i usług oraz kwotą wypłaconą przez program. Najnowsze dane dotyczą 2024 r. Pierwszy raz urząd ogłosił takie dane 9 kwietnia 2014 r. — za 2012 r., dla ponad 880 tys. świadczeniodawców, którym wypłacono 77 mld dolarów (ok. 313 mld zł).13 14 Zbiór pokazuje wypłaty za usługi w jednym programie — bez prywatnych ubezpieczycieli i bez kosztów prowadzenia praktyki — więc nie jest informacją o dochodzie lekarza.
Płatności przemysłu. Ustawa nakazuje producentom leków i wyrobów medycznych zgłaszać płatności na rzecz lekarza i szpitala klinicznego — poza drobnymi, poniżej ustawowego progu —, a urząd publikuje je imiennie. Za 2025 r. to 17,07 mln wpisów na 14,67 mld dolarów (ok. 59,6 mld zł), w tym dla 667 898 lekarzy. Za niezgłoszenie płatności grozi kara od 1 000 do 10 000 dolarów (ok. 4 060 zł – 40,6 tys. zł), a przy świadomym zaniechaniu od 10 000 do 100 000 dolarów (ok. 40,6–406 tys. zł).15 16
Ceny szpitali. Szpitale muszą publikować swoje ceny, w tym stawki wynegocjowane z ubezpieczycielami. Do 18 listopada 2026 r. CMS ogłosił 29 decyzji o karach pieniężnych wobec 28 szpitali, które tego nie zrobiły.17
Płace pracowników federalnych. Imię, stanowisko i roczna pensja pracowników federalnych — także lekarzy zatrudnionych przez rząd federalny — są jawne.18
Czego nie widać. Nie są jawne płatności prywatnych ubezpieczycieli dla lekarza ani jego łączny dochód. Krajowy rejestr odszkodowań i sankcji wobec lekarzy (NPDB) jest dostępny tylko dla uprawnionych instytucji; lekarz widzi w nim wyłącznie własne wpisy. Publicznie dostępny jest tylko zbiór bez danych identyfikujących, do celów badawczych.19
Kolejki
Nie znaleźliśmy krajowego urzędowego pomiaru czasu oczekiwania na wizytę ani na operację. Statystyka publiczna mierzy inną barierę dostępu: brak ubezpieczenia, który w 2025 r. dotyczył 26,7 mln osób.2
Odpowiedzialność zawodowa i karna
Prawo wykonywania zawodu nadają i odbierają stanowe komisje lekarskie. Odszkodowań pacjenci dochodzą przed sądami cywilnymi, a każdą wypłatę ubezpieczyciel zgłasza do krajowego rejestru NPDB — do końca 2025 r. zebrało się w nim ok. 529 tys. takich zgłoszeń, dotyczących lekarzy i innych zawodów medycznych.19
Osobną kategorią są nadużycia w rozliczeniach z programami publicznymi. W roku budżetowym 2025 ugody i wyroki na podstawie ustawy o fałszywych roszczeniach przekroczyły 6,8 mld dolarów (ok. 27,6 mld zł), z czego ponad 5,7 mld dolarów (ok. 23,1 mld zł) dotyczyło ochrony zdrowia.20 W czerwcu 2026 r. Departament Sprawiedliwości ogłosił zarzuty wobec 455 osób, w tym 90 lekarzy i innych osób z licencją medyczną, w sprawach o roszczenia na ponad 6,5 mld dolarów (ok. 26,4 mld zł).21 To zarzuty, nie udowodnione fakty, a kwota oznacza wartość zakwestionowanych roszczeń.
Co może być ciekawe dla Polski
Widać w USA
każdemu, w publikacji urzędu
- Wypłaty z programu Medicare dla każdego lekarza — imiennie, co roku.
- Płatności przemysłu farmaceutycznego i medycznego dla lekarza — imiennie.
- Ceny szpitali, w tym stawki wynegocjowane z ubezpieczycielami.
Nie widać
także w USA
- Łącznego dochodu lekarza ani płatności od prywatnych ubezpieczycieli.
- Wpisów w krajowym rejestrze odszkodowań i sankcji — rejestr nie jest publiczny.
- Krajowego czasu oczekiwania na leczenie — urzędowego pomiaru nie znaleźliśmy.
Amerykański zbiór idzie dalej niż postulat tej strony: publikuje kwoty z nazwiskiem. Postulat „Jawne kwoty, chronione nazwiska” zakłada mniej — łączne wynagrodzenie z pieniędzy publicznych pod stałym identyfikatorem zamiast nazwiska. Przykład USA pokazuje, że płatnik publiczny potrafi zestawić wypłaty dla każdego lekarza i ogłaszać je co roku.
Metoda
Opis opieramy na danych amerykańskich urzędów federalnych: CMS (wydatki, cennik, zbiory o wypłatach i płatnościach przemysłu), urzędu spisowego (ubezpieczenie), urzędu statystyki pracy (płace) i Departamentu Sprawiedliwości (nadużycia), a składki ubezpieczeń — na corocznym badaniu pracodawców fundacji KFF. Wskaźniki porównawcze dla USA i Polski pochodzą z not krajowych OECD, nie z Eurostatu. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 USD = 4,0613 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.
Nie podajemy skutków ustawy budżetowej z lipca 2025 r. dla liczby ubezpieczonych ani statystyk stanowych izb lekarskich — nie udało się otworzyć dokumentów źródłowych.
Przypisy 21ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Centers for Medicare & Medicaid Services, NHE Fact Sheet — wydatki na zdrowie w 2024 r. według płatnika. ↩
-
US Census Bureau, Health Insurance Coverage in the United States: 2025, P60-291, 15.09.2026. Nieubezpieczony = bez ubezpieczenia przez cały rok kalendarzowy. ↩ ↩2
-
KFF, ACA Marketplace Enrollment Is Down in 2026, 5.02.2026. ↩
-
OECD, Health at a Glance 2025 — noty krajowe: Stany Zjednoczone i Polska. ↩ ↩2
-
CMS, Calendar Year 2026 Medicare Physician Fee Schedule Final Rule (CMS-1832-F) — współczynnik przeliczeniowy na 2026 r. ↩
-
RAND, Prices Paid to Hospitals by Private Health Plans, runda 5.1 — ceny z 2022 r.; wskaźnik dla usług lekarzy: pełny raport. ↩
-
KFF, 2026 Employer Health Benefits Survey, 22.10.2026. ↩
-
US Bureau of Labor Statistics, Occupational Employment and Wage Statistics, maj 2025 — lekarze (grupa 29-1210) i specjalności. ↩
-
KFF, How Many Physicians Have Opted Out of the Medicare Program?, 17.01.2025 — lekarze poza pediatrami, stan na listopad 2024 r. ↩
-
KFF, Most Office-Based Physicians Accept New Patients, Including Patients With Medicare and Private Insurance — dane z badania z 2019 r. ↩
-
CMS, Physician Self-Referral — zakaz z sekcji 1877 ustawy o zabezpieczeniu społecznym (42 U.S.C. 1395nn). ↩
-
US Government Accountability Office, Medicare: Higher Use of Advanced Imaging Services by Providers Who Self-Refer Costing Medicare Millions, GAO-12-966, 2012. ↩
-
CMS, Medicare Physician & Other Practitioners — by Provider — dane za lata 2013–2024. ↩
-
CMS, Historic release of data gives consumers unprecedented transparency on the medical services physicians provide, komunikat z 9.04.2014. ↩
-
CMS, Open Payments — dane, rok programu 2025. ↩
-
42 U.S.C. § 1320a-7h — obowiązek zgłaszania płatności i kary. ↩
-
CMS, Hospital Price Transparency — Enforcement Actions, stan na 18.11.2026. ↩
-
5 CFR § 293.311 — jawne dane o pracownikach federalnych. ↩
-
Health Resources and Services Administration, What is the NPDB? — dostęp do rejestru i liczba zgłoszeń. ↩ ↩2
-
US Department of Justice, False Claims Act Settlements and Judgments Exceed $6.8B in Fiscal Year 2025, 16.01.2026. ↩
-
US Department of Justice, National Health Care Fraud Takedown, 23.06.2026. ↩
Historia zmian 1
ostatnia zmiana 19.11.2026 · Poprawka: 254% stawek Medicare według RAND to ceny leczenia szpitalnego łącznie z powiązanymi honorariami lekarzy, a nie same płatności dla szpitali.
SprostowaniePoprawka: 254% stawek Medicare według RAND to ceny leczenia szpitalnego łącznie z powiązanymi honorariami lekarzy, a nie same płatności dla szpitali.