Większość lekarzy specjalistów nie pracuje w szpitalu na etacie, tylko na kontrakcie.12 Ta jedna różnica przesądza, czy w ogóle da się ustalić, ile publicznych pieniędzy trafia do jednej osoby — dlatego spina pozostałe mechanizmy opisane w serwisie.
73%
specjalistów rozlicza się na umowach cywilnoprawnych — kontrakcie B2B albo zleceniu (dokładnie 73,16%)
Dwie formy zatrudnienia, dwa poziomy jawności
Etat to umowa o pracę: płaca zasadnicza nie może spaść poniżej progu z ustawy, czas pracy ma limity, a pracownik — urlop i chorobowe. Kontrakt to umowa cywilnoprawna: lekarz wystawia fakturę jako firma albo dostaje wynagrodzenie ze zlecenia. Stawkę ustalają strony i nikt jej nie publikuje.
| Etat (umowa o pracę) | Kontrakt (umowa cywilnoprawna) | |
|---|---|---|
| Podstawa | Kodeks pracy | Kodeks cywilny: działalność gospodarcza (B2B) albo zlecenie lub dzieło |
| Płaca | Co najmniej minimum z ustawy — dla specjalisty 12 910,16 zł od 1 lipca 2026 r. | Kwota z umowy |
| Co jest jawne | Ustawowe minimum, znane co do złotówki | Ani stawka, ani łączna kwota |
| Czas pracy | 48 h tygodniowo, z klauzulą opt-out do ok. 78 h | Bez limitów Kodeksu pracy — placówki można sumować |
| Ochrona | Płatny urlop, chorobowe, ochrona przed zwolnieniem | Brak — jak u każdego przedsiębiorcy |
Udział kontraktów to dane AOTMiT, które opisała Rzeczpospolita.1 Ustawowe minima dla lekarzy pokazujemy w zestawieniu Rozkład wynagrodzeń, a dla pozostałych zawodów medycznych — w zestawieniu Personel medyczny.
Legalne i często korzystne
Kontrakt sam w sobie nie jest nadużyciem. Lekarz zyskuje elastyczność i wyższą stawkę, szpital — swobodę w układaniu grafiku. Nie oceniamy formy zatrudnienia. Opisujemy jej skutek uboczny: z widoku znika pieniądz publiczny.
Płaca etatowa wynika z jawnej taryfy i trafia na listę płac. Kontrakt to przychód firmy rozliczany fakturami. Tych kwot nikt nie zbiera w jednym miejscu, a ten sam lekarz może mieć kontrakty w kilku placówkach naraz. Dopóki wypłat ze środków publicznych nie sumuje się dla każdej osoby, łączna kwota pozostaje nieznana.
Trzy powody, dla których wygrywa kontrakt
73% to nie moda ani przypadek. Ku kontraktowi pchają trzy mechanizmy i żaden z nich nie wynika ze złej woli lekarza.
- 01.
Podatki i składki. Na działalności usługi medyczne można rozliczać ryczałtem 14% od przychodu. Składka zdrowotna zależy wtedy od progu przychodu i w najwyższym — ponad 300 tys. zł rocznie — wynosi w 2026 r. 1495,04 zł miesięcznie, dalej już nie rośnie. Na etacie obowiązuje skala 12/32%, a składka zdrowotna to 9% dochodu. Przy przychodzie rzędu 1,6 mln zł składka z ryczałtu jest mniej więcej ośmiokrotnie niższa niż od tej samej kwoty na etacie.
- 02.
Godziny. Limit 48 godzin tygodniowo z Kodeksu pracy nie obejmuje kontraktu, więc można legalnie pracować w wielu placówkach bez górnej granicy. To silnik wieloetatowości.
- 03.
Interes szpitala. Przy kontrakcie szpital nie płaci składek pracodawcy ani za urlop i chorobowe, a grafik układa swobodniej. Gdy brakuje lekarzy, etatu często w ogóle nie proponuje.
Wyliczenie obciążeń podaje Money.pl,3 porównanie obu form w szpitalu — Wsparcie dla Szpitala.4 Jak sumowanie placówek wygląda w praktyce, opisujemy w tekście o wieloetatowości.
Sześć rodzajów kontraktu
Kontrakt to nie jeden model. Prof. Urszula Demkow, lekarka i była wiceminister zdrowia, wyróżnia co najmniej sześć, a każdy inaczej łączy wypłatę z wykonaną pracą. Jej teza: patologią nie jest sama forma umowy, tylko brak przejrzystości — wynagrodzenie oderwane od czasu, kosztu i efektu leczenia.
| Za co płaci szpital | Gdzie bywa problem | |
|---|---|---|
| Godzinowy | Stawka za każdą godzinę pracy | Najprzejrzystszy, ale nagradza czas, a nie efekt |
| Dyżurowy | Kwota za dyżur 12-, 16- lub 24-godzinny | Wysoka stawka bez względu na obciążenie; jedna osoba zbiera zbyt wiele dyżurów |
| Ryczałt miesięczny | Stała kwota za zakres obowiązków | Bez precyzyjnego zakresu staje się wysoką wypłatą, której nie da się rozliczyć |
| Od procedury | Kwota za zabieg, opis badania, konsultację | Premiuje liczbę procedur, także ponad potrzebę |
| Procent od przychodu | Udział w wartości świadczenia rozliczonego z NFZ | Najbardziej ryzykowny: lekarz bierze procent, a salę, anestezjologa, pielęgniarki i powikłania opłaca szpital, który na zabiegu może stracić |
| Od zysku | Udział w wyniku po odjęciu kosztów | Racjonalniejszy, ale w dochodowych dziedzinach — kardiologii inwazyjnej, ortopedii, neurochirurgii — tworzy kominy płacowe |
Najczęściej modele się mieszają: stawka godzinowa, do tego dyżury, procedury, ryczałt za gotowość i dodatek funkcyjny. Gdy kilka mechanizmów nakłada się na siebie, bez dokładnej kontroli trudno powiedzieć, za co właściwie szpital płaci — i tu najłatwiej o komin płacowy. Dlatego rozwiązaniem nie jest zakaz kontraktów, tylko jawność: łączne wypłaty każdej osoby, ewidencja czasu pracy i publiczne punkty odniesienia dla stawek.
Typologię opublikował Klub Jagielloński na licencji CC BY 4.0.5
Ile więcej — i dlaczego tego nie widać
25 595zł/mies.
mediana wynagrodzenia specjalisty na kontrakcie; na etacie — 23 666 zł
316tys. zł/mies.
najwyższy kontrakt w zestawieniu szpitali wojewódzkich; najwyższy etat — ok. 101 tys. zł
Na medianie różnica jest umiarkowana — kontrakt daje ok. 8% więcej. Rośnie jednak ku górze skali i na samym szczycie jest już kilkukrotna. A właśnie kwot kontraktowych nikt nie publikuje: etat widać co do złotówki, kontrakt to przychód firmy poza rejestrem płac.
Rzadki wgląd w pełne roczne dochody dają oświadczenia majątkowe lekarzy, którzy są radnymi. W 182 sprawdzonych oświadczeniach za lata 2024–2025 w 165 widać własną praktykę lekarską, a w 11 — tylko etat i umowy. Za 2025 r. mediana dochodu z samej praktyki to ok. 500 tys. zł (104 oświadczenia), a dochodu z pracy łącznie — ok. 633 tys. zł (113). Rozkład i linki do oświadczeń zebraliśmy w analizie Lekarze-radni.
Przypisy 5ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Rzeczpospolita, Wypłaty lekarzy na kontraktach większe niż 100 tys. zł tylko w 1 proc. przypadków — dane AOTMiT o formach zatrudnienia lekarzy. ↩ ↩2
-
HireDoc, Raport z rynku pracy lekarzy, III kw. 2025 — udział ofert etatowych. ↩
-
Money.pl, Lekarze na ryczałcie — wysokie dochody i niskie obciążenia (opinia M. Samborskiej). ↩
-
Wsparcie dla Szpitala, Praca na kontrakt czy etat w szpitalu w 2026 r. ↩
-
Klub Jagielloński, Kontrakty maskują braki kadrowe. Co znajduje się na umowach lekarzy w Polsce, 13.07.2026 (prof. Urszula Demkow, CC BY 4.0). ↩
Historia zmian 4
ostatnia zmiana 16.10.2026 · Zaktualizowane dane z oświadczeń majątkowych lekarzy-radnych: w 165 ze 182 sprawdzonych oświadczeń widać własną praktykę lekarską, a mediana dochodu za 2025 r. to ok. 500 tys. zł z samej praktyki i ok. 633 tys. zł z pracy łącznie.
Zaktualizowane dane z oświadczeń majątkowych lekarzy-radnych: w 165 ze 182 sprawdzonych oświadczeń widać własną praktykę lekarską, a mediana dochodu za 2025 r. to ok. 500 tys. zł z samej praktyki i ok. 633 tys. zł z pracy łącznie.
Dodane dane z oświadczeń majątkowych lekarzy-radnych, jedynej grupy lekarzy, których pełny dochód z praktyki jest jawny: w 183 zebranych oświadczeniach 144 osoby rozliczają praktykę przez działalność gospodarczą, a mediana ich rocznego dochodu to ok. 633 tys. zł.
Dodane zestawienie sześciu rodzajów kontraktu — od stawki godzinowej po procent od przychodu i udział w zysku — z opisem, gdzie każdy z nich bywa problemem (typologia opublikowana przez Klub Jagielloński).
Dodane: trzy powody przewagi kontraktu (podatki i składki, brak limitu godzin, interes szpitala), porównanie mediany i szczytu wynagrodzeń na kontrakcie i na etacie (25 595 i 23 666 zł miesięcznie; najwyżej 316 tys. i ok. 101 tys. zł) oraz paradoks ustawy o najniższych wynagrodzeniach, która kontraktów nie obejmuje.