Kolejka do lekarza istnieje w każdym publicznym systemie ochrony zdrowia. Kraje różnią się tym, czy ją liczą, komu pokazują wynik i co obiecują pacjentowi, gdy czeka za długo. Sprawdziliśmy to w piętnastu krajach. Nie układamy rankingu długości kolejek — krajowe statystyki mierzą różne rzeczy i nie dają się zestawić. Porównujemy sam pomiar.
Trzy pytania do każdego kraju
Dla każdego kraju ustaliliśmy, czy istnieje urzędowy pomiar i jak szczegółowy, czy prawo wyznacza termin maksymalny oraz co się dzieje, gdy termin minie.
| Urzędowy pomiar | Termin maksymalny | Po przekroczeniu terminu | |
|---|---|---|---|
| Polska | Tak — NFZ, co miesiąc, dla każdej placówki | Brak ogólnego terminu w ustawie | NFZ wskazuje inne placówki |
| Wielka Brytania (Anglia) | Tak — co miesiąc, dla każdego szpitala | 18 tygodni; standard: 92% pacjentów | Prawo do wskazania innego świadczeniodawcy |
| Dania | Tak — co roku, dla każdego regionu | Miesiąc na diagnostykę, miesiąc na leczenie | Prywatny szpital na koszt regionu |
| Szwecja | Tak — co miesiąc, dla każdego regionu | 90 dni do specjalisty i 90 dni do zabiegu | Leczenie w innej placówce bez kosztu dla pacjenta |
| Hiszpania | Tak — co pół roku, dla każdego regionu | 180 dni dla pięciu zabiegów | Nie ustaliliśmy |
| Włochy | Tak — krajowa platforma od 2025 r. | Terminy zależne od pilności | Nie ustaliliśmy |
| Kanada | Tak — co roku, dla każdej prowincji | Terminy docelowe, np. 182 dni | Nic — to cel, nie gwarancja |
| Węgry | Tak — rejestr 15 rodzajów zabiegów, dla każdego szpitala | Nie znaleźliśmy | Pacjent może przenieść się do innego szpitala |
| Holandia | Tak — szpitale zgłaszają co dwa tygodnie | Normy uzgodnione w psychiatrii: 4 i 10 tygodni | Ubezpieczyciel wskazuje inną placówkę |
| Czechy | Nie | 52 tygodnie na endoprotezę, 30 na zaćmę | Nie ustaliliśmy |
| Austria | Nie w skali kraju; listy operacyjne w krajach związkowych | Nie znaleźliśmy | Nie ustaliliśmy |
| Niemcy | Nie — tylko ankiety | Termin u specjalisty w 4 tygodnie przez centralę | Centrala proponuje termin w przychodni szpitalnej |
| Francja | Nie — jedna ankieta, opublikowana w 2018 r. | Nie znaleźliśmy | Nie ustaliliśmy |
| Belgia | Nie | Brak | Nie ustaliliśmy |
| USA | Nie znaleźliśmy | Nie znaleźliśmy | Nie ustaliliśmy |
Kraje z terminem, który coś znaczy
Dania. Region ma miesiąc na diagnostykę, a potem miesiąc na rozpoczęcie leczenia. Jeśli nie dotrzyma terminu, pacjent może wybrać prywatny szpital albo klinikę, z którymi regiony mają umowę, a rachunek płaci region.1 W 2024 r. prawo do diagnostyki w terminie dotrzymano w 79% przypadków chorób somatycznych; na operację czekano średnio 57 dni.2
Szwecja. Gwarancja zapisana w ustawie i rozporządzeniu liczy kolejne etapy: kontakt z przychodnią tego samego dnia, ocena medyczna w trzy dni, wizyta u specjalisty w 90 dni i zabieg w kolejne 90. Gdy region nie dotrzyma terminu wizyty u specjalisty albo zabiegu, ma zapewnić leczenie u innego świadczeniodawcy bez dodatkowych kosztów dla pacjenta.3 We wrześniu 2026 r. w terminie odbyło się 74% pierwszych wizyt u specjalisty i 65% zabiegów.4
W obu krajach koszt opóźnienia ponosi więc ten, kto organizuje leczenie, a nie pacjent. Podobne prawo zapisano w Anglii: konstytucja publicznej służby zdrowia daje pacjentowi prawo do leczenia w maksymalnym terminie, a gdy to niemożliwe — do tego, by służba zdrowia podjęła wszelkie rozsądne kroki i zaproponowała innych świadczeniodawców.5
Kraje, które liczą i publikują
Anglia publikuje najdokładniejsze dane: co miesiąc, dla każdego szpitala i specjalności. We wrześniu 2026 r. na planowe leczenie czekało 7,4 mln skierowań, a w 18 tygodni mieściło się 65,8% — przy standardzie 92%. Ponad rok czekało 116 353 przypadków.6
Hiszpania ogłasza kolejki co pół roku dla każdej wspólnoty autonomicznej. Pod koniec 2025 r. na operację czekało 853 740 osób, średnio 122 dni — od 50 dni w Madrycie do 173 w Andaluzji. Ministerstwo zastrzega, że tylko zestawia dane regionów, a za ich rzetelność odpowiadają wspólnoty. Dla pięciu zabiegów, w tym endoprotezy biodra i kolana oraz operacji zaćmy, obowiązuje gwarancja 180 dni.7
Kanada porównuje każdą prowincję z terminami docelowymi; tabele zaczynają się w 2008 r. W 2025 r. w terminie 182 dni endoprotezę biodra dostało 69,2% pacjentów, a mediana wyniosła 120 dni.8
Włochy uruchomiły krajową platformę w 2025 r. Według jej danych w pierwszej połowie 2026 r. pierwszy zaproponowany termin mieścił się w normie przy 78,5% wizyt. Platforma mierzy pierwszy dostępny termin, a nie faktyczny czas oczekiwania, obejmuje ok. jednej piątej świadczeń i nie pokazuje pojedynczych placówek.9
Węgry prowadzą rejestr, w którym pacjent znajduje własne miejsce na liście po identyfikatorze, bez nazwisk.10 Rejestr obejmuje 15 rodzajów zabiegów.11
Holandia przenosi odpowiedzialność na ubezpieczyciela: szpitale zgłaszają czas oczekiwania co dwa tygodnie, a pacjent, który czeka zbyt długo, może zażądać wskazania innej placówki.12 13 W psychiatrii uzgodnione normy są przekraczane we wszystkich grupach rozpoznań.14
Kraje, które nie liczą
W Niemczech nie ma urzędowego pomiaru. Ustawa zobowiązuje centrale umawiania wizyt do zaproponowania terminu u specjalisty w ciągu czterech tygodni;15 urzędowej statystyki faktycznego czasu oczekiwania nie znaleźliśmy.
We Francji jedynym źródłem jest ankieta ministerialnego ośrodka statystyki opublikowana w 2018 r.: połowa pacjentów czekała na wizytę u lekarza rodzinnego do dwóch dni, a na wizytę u okulisty do 52 dni.16
W Belgii państwowy ośrodek ekspertyz stwierdził w 2024 r., że czasu oczekiwania nikt systematycznie nie mierzy, i zalecił utworzenie struktury, która zbierałaby dane i ustaliła progi maksymalne.17
Czechy mają terminy bez pomiaru: rozporządzenie z 2012 r. wyznacza 52 tygodnie na endoprotezę biodra i kolana oraz 30 tygodni na operację zaćmy, ale ogólnokrajowego monitoringu, który sprawdzałby, czy są dotrzymywane, nie ma.18 19
W Austrii ustawa każe krajom związkowym prowadzić listy oczekujących na operacje planowe, gdy czeka się ponad cztery tygodnie.20 Górna Austria publikuje czas oczekiwania dla każdego szpitala: we wrześniu 2026 r. na endoprotezę biodra czekało się od 10 do 90 tygodni, zależnie od placówki.21 Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że pod koniec 2024 r. nie było też ogólnokrajowego monitoringu czasu oczekiwania na wizytę u lekarza, choć zalecił go w 2021 r.22
W USA nie znaleźliśmy krajowego urzędowego pomiaru.
Polska: pomiar jest, terminu nie ma
Polska ustawa nakłada obowiązek pomiaru. Świadczeniodawca prowadzi listę oczekujących i każdego dnia roboczego przekazuje NFZ pierwszy wolny termin, a Fundusz co najmniej raz w miesiącu publikuje liczbę oczekujących i średni czas oczekiwania dla każdej placówki.23 Pierwszy wolny termin w wybranej przychodni albo szpitalu każdy może sprawdzić w serwisie NFZ.24
Ustawa nie wyznacza natomiast ogólnego terminu maksymalnego — NFZ informuje pacjenta tylko o możliwości leczenia w innych placówkach. Wyjątkiem jest „dopuszczalny czas oczekiwania” ustalany indywidualnie przy wniosku o zgodę na leczenie za granicą.23
Wątpliwości budzi rzetelność list. Najwyższa Izba Kontroli sprawdziła w 2024 r. poradnie specjalistyczne dla dzieci: u ośmiu z dziewięciu skontrolowanych świadczeniodawców (89%) harmonogramy przyjęć były niekompletne albo zawierały błędy.25
Dlaczego liczb nie da się porównać wprost
OECD zbiera od krajów czas oczekiwania na siedem zabiegów planowych w dwóch definicjach. Obie liczą czas od wpisu na listę po ocenie specjalisty. Pierwsza mierzy, jak długo czekają osoby, które w dniu pomiaru wciąż stoją na liście. Druga — ile czekały osoby już zoperowane. Polska przekazuje obie i w 2024 r. różnica między nimi była pięciokrotna.26
Ta sama operacja, dwie miary: endoproteza biodra
Obie polskie liczby dotyczą tej samej operacji i tego samego roku. Pierwsza obejmuje wszystkich, którzy w dniu pomiaru stoją na liście, także czekających bardzo długo; druga — tylko tych, którzy doczekali się zabiegu. Dla endoprotezy kolana jest podobnie: 476 dni na liście i 109 dni u zoperowanych.26 Jedna z tych liczb podana bez definicji może sugerować, że polskie kolejki są najdłuższe, a druga — że należą do krótszych.
Dwa zastrzeżenia. Polskie dane obejmują tylko operacje pierwotne, bez wymiany endoprotezy.27 OECD odnotowuje też, że w Polsce czas oczekiwania wyraźnie spadł wobec 2019 r., po zwiększeniu finansowania tych zabiegów przez NFZ.28 W danych za 2025 r. mediany wynoszą 282 dni na liście i 91 dni u zoperowanych.26
Z tego samego powodu nie zestawiamy danych krajowych: Anglia liczy skierowania, nie osoby; Kanada liczy czas od chwili, gdy pacjent jest gotowy do zabiegu; Włochy mierzą pierwszy wolny termin.
Co z tego wynika
Co da się zrobić
przykłady z opisanych krajów
- Dać pacjentowi termin i prawo do leczenia gdzie indziej, gdy termin minie — Dania, Szwecja, Anglia.
- Publikować kolejki co miesiąc dla każdego szpitala — Anglia.
- Pokazać pacjentowi jego miejsce na liście bez ujawniania nazwisk — Węgry.
Czego brakuje
także w krajach, które mierzą
- Wspólnej definicji — każdy kraj liczy od innego momentu.
- Kolejek do prywatnych wizyt i do lekarzy pracujących w obu sektorach.
- Sprawdzenia, czy dane zgłaszane przez placówki są rzetelne.
Polska nie należy do krajów, które kolejek nie liczą — obowiązek pomiaru jest w ustawie, a dane są publikowane dla każdej placówki. Różni się od Danii i Szwecji tym, że z pomiaru niewiele dla pacjenta wynika: nie ma ogólnego terminu, po którym system musi zapłacić za leczenie gdzie indziej. Druga sprawa to rzetelność: kontrola NIK w poradniach dla dzieci pokazała błędy u ośmiu z dziewięciu sprawdzonych świadczeniodawców. Mechanizm opisujemy w tekście o reglamentacji dostępu.
Metoda
Dla każdego kraju sprawdzaliśmy, kto mierzy czas oczekiwania, jak często i z jaką szczegółowością publikuje wyniki, czy prawo wyznacza termin maksymalny i jaki jest skutek jego przekroczenia. Opieramy się na tekstach ustaw, publikacjach urzędów i raportach organów kontroli; liczby dla Węgier i Włoch znamy z opracowań cytujących dane urzędowe. Liczby z poszczególnych krajów podajemy w ich własnych definicjach i nie zestawiamy ich ze sobą.
Jedynym porównywalnym źródłem jest zbiór OECD, z którego pochodzi wykres; Belgia, Francja, Czechy, Niemcy, Austria i USA danych do niego nie przekazują. Wykres pokazuje 2024 r., bo za ten rok dane ma najwięcej krajów; nowsze wartości dla Polski podajemy w tekście. Kraje opisujemy szerzej w tekstach zebranych na stronie Ochrona zdrowia w innych krajach.
Przypisy 28ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Ustawa o zdrowiu (sundhedsloven), tekst jednolity nr 275 z 2025 r., § 82 b i § 87. ↩
-
Ministerstwo spraw wewnętrznych i zdrowia Danii, Nationale mål for sundhedsvæsenet 2025 — dane za 2024 r. ↩
-
Hälso- och sjukvårdslag (2017:30), rozdz. 9; liczby dni podaje Socialstyrelsen (następny przypis). ↩
-
Socialstyrelsen, dostępność, czas oczekiwania i gwarancja terminów — dane za wrzesień 2026, aktualizacja 10.11.2026. ↩
-
Department of Health and Social Care, The NHS Constitution for England. ↩
-
NHS England, statystyka czasu oczekiwania na planowe leczenie, wrzesień 2026, 12.11.2026. Sześć zespołów szpitali (trusts) nie przekazało danych, więc liczby zawierają oszacowania. ↩
-
Ministerstwo zdrowia Hiszpanii, system informacji o listach oczekujących (SISLE), stan na 31.12.2025, wersja skorygowana 24.09.2026. ↩
-
Canadian Institute for Health Information, Wait times for priority procedures in Canada, 2026; tabele 2008–2025. ↩
-
Osservatorio sui Conti Pubblici Italiani (Università Cattolica), o danych krajowej platformy list oczekujących, 2026. ↩
-
Ustawa LXXXIII z 1997 r. o świadczeniach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, art. 20/A. ↩
-
Rozporządzenie rządu 287/2006 o listach oczekujących, § 12/B, § 13 i § 16. ↩
-
Nederlandse Zorgautoriteit, Toegang tot zorg. ↩
-
Rząd Holandii, Krijg ik te maken met wachttijden als ik zorg nodig heb? ↩
-
Nederlandse Zorgautoriteit, Toegang tot geestelijke gezondheidszorg verder onder druk, 22.07.2025. ↩
-
Sozialgesetzbuch V, § 75 ust. 1a. ↩
-
DREES, Études et Résultats nr 1085, październik 2018 — ankieta ok. 40 tys. osób; mediany podane w tytule publikacji. ↩
-
Centre fédéral d’expertise des soins de santé (KCE), raport 383Bs o czasie oczekiwania — synteza, 2024. ↩
-
Rozporządzenie rządu 307/2012 o miejscowej i czasowej dostępności świadczeń, zał. 2. ↩
-
OECD / European Observatory on Health Systems and Policies dla Komisji Europejskiej, State of Health in the EU. Czechia: Country Health Profile 2025 (źródło wtórne). ↩
-
Kraj związkowy Górna Austria, czas oczekiwania na operacje planowe, stan na wrzesień 2026. ↩
-
Rechnungshof, Ärztliche Versorgung im niedergelassenen Bereich 2018 bis 2023, 12.12.2025. ↩
-
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 1461), art. 20 i art. 23; dopuszczalny czas oczekiwania: art. 42f i art. 42k. ↩ ↩2
-
Narodowy Fundusz Zdrowia, Terminy leczenia. ↩
-
Najwyższa Izba Kontroli, Ambulatoryjna opieka specjalistyczna dla dzieci, P/24/047/KZD, marzec 2025. ↩
-
OECD Health Statistics, zbiór „Waiting times” (DSD_HEALTH_PROC@DF_WAITING) — dane z interfejsu OECD, mediana w dniach. ↩ ↩2 ↩3
-
OECD, Waiting times for selected elective surgeries — definicje, źródła i metody. ↩
Historia zmian 1
ostatnia zmiana 19.11.2026 · Aktualizacja: hiszpańskie ministerstwo skorygowało dane o listach oczekujących na koniec 2025 r. — 853 740 osób i średnio 122 dni (wcześniej 853 509 i 121).
Aktualizacja: hiszpańskie ministerstwo skorygowało dane o listach oczekujących na koniec 2025 r. — 853 740 osób i średnio 122 dni (wcześniej 853 509 i 121).