Ustawa o danych płacowych: co państwo zbiera, a czego nie pokaże.

Ustawa z 19 czerwca 2026 r. pozwala ministrowi zdrowia zebrać od placówek dane o wynagrodzeniu każdej pracującej w nich osoby, oznaczone numerem PESEL i numerem prawa wykonywania zawodu.¹ Z takich danych da się po raz pierwszy zsumować wypłaty jednej osoby z kilku placówek. Rząd w ocenie skutków dla ochrony danych stwierdził, że wcześniej nie było to możliwe.² Ustawa obowiązuje od 5 sierpnia 2026 r.³

Poniżej omawiamy, co dokładnie mówi jej tekst: jak zmienił się art. 27a ustawy o działalności leczniczej, jakie dane obejmuje, kto je dostaje i czego ustawa nie przewiduje.

Trzy artykuły

Ustawa ma trzy artykuły.¹

• Art. 1 zmienia ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej. W art. 31lc, który reguluje dane przekazywane Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) przez placówki z umową z NFZ, skreśla słowo „zanonimizowane” (ust. 2 pkt 5 i ust. 4b pkt 2) i dodaje numer PESEL oraz numer prawa wykonywania zawodu (ust. 2 pkt 6–7 i ust. 4b pkt 2a–2b). Dopisuje też AOTMiT nowe zadania: prace analityczne na zlecenie ministra związane z celami art. 27a i przekazywanie mu ich wyników (art. 31n pkt 4h i art. 31o ust. 2 pkt 1n).
• Art. 2 nadaje nowe brzmienie art. 27a ustawy o działalności leczniczej, czyli obowiązkowi przekazywania danych ministrowi zdrowia.
• Art. 3 stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

Rządowy projekt wpłynął do Sejmu 16 czerwca 2026 r. jako druk nr 2685. Sejm uchwalił ustawę 19 czerwca: 253 posłów głosowało za, nikt przeciw, 177 wstrzymało się od głosu. Senat 25 czerwca nie wniósł poprawek, a prezydent podpisał ustawę 17 lipca.⁴ Ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw 21 lipca, a w życie weszła 5 sierpnia 2026 r.³

Art. 27a przed i po nowelizacji

Słowo „zanonimizowane” nowelizacja skreśliła tylko w art. 31lc. Art. 27a nie stracił jednego słowa, tylko dostał całe nowe brzmienie.¹ W poprzedniej wersji, opublikowanej w tekście jednolitym z lutego 2026 r., placówka przekazywała ministrowi na jego wniosek „zbiorcze dane” o zatrudnionych, a minister mógł je przetwarzać tylko w jednym celu: zapewnienia równego dostępu do świadczeń.⁵

Najważniejsza różnica stoi w pierwszych wierszach. Zbiorcze dane opisywały placówkę: ile osób zatrudnia i ile im płaci. Nowe brzmienie każe opisać każdą osobę osobno i oznaczyć ją dwoma numerami. Dopiero to pozwala zestawić wypłaty tej samej osoby z różnych placówek, a także z różnych umów w jednej placówce. Właśnie tak cel przetwarzania opisuje rządowa ocena skutków dla ochrony danych.²

Dziewięć informacji o każdej osobie

Art. 27a ust. 1 wymienia dane, które placówka gromadzi i przekazuje: liczbę zatrudnionych (pkt 1) i dziewięć informacji o każdej osobie (pkt 2 lit. a–i).¹ Siedem z nich (lit. c–i) w ogólnej postaci było w przepisie wcześniej. Nowe są oba numery. W dawnych polach zmieniły się dwie rzeczy: do wynagrodzenia dopisano stawki godzinowe, a zamiast „posiadanego lub wymaganego” wykształcenia przepis pyta już tylko o wymagane na stanowisku.⁵

Trzy pola mają zastrzeżenie: stawki godzinowe „jeżeli dotyczy” (lit. c), tytuły zawodowe „jeżeli posiada” (lit. e) i specjalizacje „jeżeli dotyczy” (lit. h). Ustawa nie mówi, kto i według jakich kryteriów rozstrzyga, czy pole dotyczy danej osoby, więc w praktyce oceni to placówka, która wypełnia zestawienie.¹ Według oceny skutków dla ochrony danych placówki mają wgrywać wypełnione pliki Excel do aplikacji webowej.²

Pole „wymiar czasu pracy” (lit. d) nie pokaże, ile ktoś naprawdę pracował. Kodeks pracy posługuje się tym pojęciem wobec pracownika i liczy je z norm, a nie z grafiku.⁷ Ewidencji faktycznie przepracowanych godzin, w tym dyżurów w kilku placówkach, ustawa nie tworzy. Pracę ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo za zgodą lekarza, czyli tzw. opt-out z art. 96 ustawy o działalności leczniczej, opisujemy w tekstach o wieloetatowości i o kontrakcie i etacie. Sam art. 96 ma zostać uchylony z dniem 1 stycznia 2028 r.⁸

Kogo dotyczy obowiązek

Obowiązek ma każdy „podmiot wykonujący działalność leczniczą”. To pojęcie obejmuje podmioty lecznicze we wszystkich formach prawnych, w tym spółki, a także praktyki zawodowe lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów i diagnostów laboratoryjnych.⁸ Ocena skutków regulacji szacuje liczbę samych podmiotów leczniczych na ok. 18 042, według numerów REGON. Praktyk zawodowych w tej rubryce nie wymienia.²

Obieg danych: tylko na wniosek

Art. 27a nie działa sam. Uruchamia go wniosek ministra, a placówka gromadzi i przekazuje dane „w terminie i w sposób przez niego wskazany”.¹ Dalej obieg wygląda tak:

1. Minister kieruje wniosek do podmiotu i określa w nim termin, sposób przekazania danych i, jeśli chce, ich odbiorcę.
2. Odbiorcą jest minister albo wskazany we wniosku NFZ, podległa ministrowi jednostka właściwa w zakresie systemów informacyjnych w ochronie zdrowia (ust. 3) lub AOTMiT (ust. 4). Wskazanie agencji jest możliwością, a nie obowiązkiem.
3. Dane służą celom z ust. 2: równemu dostępowi do świadczeń, pracom analitycznym i prognostycznym oraz kontroli legalności, gospodarności, rzetelności i celowości finansowania świadczeń.
4. AOTMiT na zlecenie ministra prowadzi prace analityczne związane z tymi celami i przekazuje mu wyniki (art. 31n pkt 4h i art. 31o ust. 2 pkt 1n ustawy o świadczeniach).

Ustawa nie określa, kiedy minister ma wystąpić z pierwszym wnioskiem, jak często ma to robić ani według jakiego klucza wybiera placówki.¹ Nie przewiduje też rozporządzenia, które ustaliłoby zakres i format danych, więc i to wyznacza sam wniosek. Inaczej jest w art. 31lc: tam zasady przekazywania danych AOTMiT ustala Prezes Agencji i publikuje je w Biuletynie Informacji Publicznej (ust. 4c).⁶

Okresu przechowywania danych ustawa nie wskazuje. Ocena skutków dla ochrony danych zakłada, że dane trafią na serwery AOTMiT i będą przetwarzane po pseudonimizacji, a przechowywane nie dłużej niż 5 lat. Po tym czasie ma zostać sprawdzone, czy istnieje podstawa do dalszego przetwarzania.²

Trzy ograniczenia

Tylko na wniosek

Bez wniosku ministra placówka nie musi niczego gromadzić ani przekazywać, a ustawa nie przewiduje żadnego stałego cyklu.¹ Nie przewiduje też publikacji wniosków ani listy ich adresatów. Z zewnątrz nie widać więc, o które placówki minister zapytał, a o które nie.

Bez publikacji

Żaden z celów wymienionych w ust. 2 nie dotyczy informowania obywateli, a wyniki analiz AOTMiT trafiają do ministra.¹ Ocena skutków dla ochrony danych stwierdza wprost, że odbiorcy nie publikują danych z systemu, a udostępnić je można wyłącznie ministrowi, na jego wniosek.²

Bez sankcji

Ustawa o działalności leczniczej przewiduje kary pieniężne w trzech miejscach: dla kierownika za czasowe zaprzestanie działalności stacjonarnej bez zachowania trybu (art. 35), za niezgłoszenie zmian danych objętych rejestrem (art. 107 ust. 2) i za obrót produktami leczniczymi wbrew zakazom Prawa farmaceutycznego (art. 111a ust. 2). Żadna z nich nie dotyczy art. 27a.⁸ Nowelizacja nie dodała nowej kary.¹ Minister może kontrolować podmioty lecznicze pod względem zgodności z prawem (art. 118), ale za nieprzekazanie danych ustawa nie przewiduje kary.⁸

Dwa przepisy, dwa brzmienia

Obok art. 27a działa drugi, starszy obowiązek: art. 31lc ust. 4a ustawy o świadczeniach. Obowiązywał przed nowelizacją. Ustawa z czerwca zdjęła anonimizację z danych, które obejmuje, dołożyła do nich numery PESEL i PWZ i poszerzyła cele, w których AOTMiT może je wykorzystywać (ust. 4d).⁶¹ Oba przepisy opisują podobne dane innymi słowami.

Różnica brzmień rodzi pytania, których ustawa nie rozstrzyga: czy „osoby zatrudnione” w art. 27a obejmują lekarzy na kontraktach, czy obowiązek sięga osoby, gdy stroną umowy z placówką jest jej spółka, i jak wpisać „wymiar czasu pracy” komuś, kto nie jest pracownikiem. Sama ustawa o działalności leczniczej nie używa tego słowa jednolicie. Art. 36 odróżnia osoby zatrudnione od pozostających w stosunku cywilnoprawnym, a art. 92 nazywa zatrudnionymi także nauczycieli akademickich uczelni medycznych pracujących na umowie cywilnoprawnej.⁸

Uzasadnienie projektu wskazuje jednak na intencję szeroką: wymienia obok umów o pracę umowy cywilnoprawne i kontrakty, a ocena skutków dla ochrony danych — umowy zlecenia, umowy o dzieło i kontrakty.² Dlatego piszemy o niespójności brzmień, a nie o luce. Jak daleko sięga art. 27a, pokaże praktyka wniosków ministra albo orzecznictwo.

Reakcje

Projekt nie przeszedł pre-konsultacji. Rząd skierował go do Sejmu z pominięciem uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania, co uzasadnił pilną potrzebą.²

Projektu nie przekazano też do zaopiniowania Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Powiedział o tym 26 czerwca 2026 r. serwisowi Forsal.pl zastępca rzecznika prasowego urzędu. Dodał, że ustawodawca musi wykazać proporcjonalność rozwiązania, a przetwarzanie informacji o wynagrodzeniach konkretnych osób wiąże się z ryzykiem ich profilowania.⁹ To wypowiedź dla mediów, a nie formalne stanowisko Prezesa UODO.

Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej zapowiadał, że jeśli prezydent nie zawetuje ustawy, samorząd lekarski zaskarży ją do Trybunału Konstytucyjnego.¹⁰ Do dnia aktualizacji tej analizy nie znaleźliśmy potwierdzenia, że wniosek do Trybunału złożono.

Prezydent podpisał ustawę 17 lipca 2026 r. W oświadczeniu przyznał, że powstawała w pośpiechu i bez wystarczających konsultacji. Uznał jednak, że większym zagrożeniem byłoby zostawienie systemu bez mechanizmów kontroli, i zapowiedział monitorowanie skutków przepisów oraz, w razie potrzeby, dodatkowe zabezpieczenia danych personelu.¹⁰

Co z tego wynika

Ustawa rozwiązuje jeden problem, o którym piszemy: państwo może już zebrać dane, z których da się zsumować wypłaty jednej osoby, bo spina je numerem PESEL i numerem prawa wykonywania zawodu. Drugiego nie rozwiązuje. Tych sum nie zobaczy nikt poza administracją.

Nasz postulat dotyczy właśnie tego kroku: publikacji łącznych wypłat z publicznych pieniędzy dla każdej osoby, pod stałym identyfikatorem, bez nazwisk. Opisujemy go na stronie postulatu, a to, jak dopisać go do art. 27a, pokazuje nasz projekt ustawy.

Przypisy 10ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy

1. Ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej (Dz.U. 2026 poz. 972) — art. 1 (art. 31lc, 31n i 31o ustawy o świadczeniach), art. 2 (nowe brzmienie art. 27a ustawy o działalności leczniczej), art. 3 (wejście w życie). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. Rządowy projekt ustawy, druk nr 2685, 16.06.2026 — uzasadnienie, ocena skutków regulacji (pkt 4: ok. 18 042 podmiotów leczniczych; pkt 5: brak pre-konsultacji i pominięcie uzgodnień, konsultacji i opiniowania) oraz ocena skutków dla ochrony danych (sposób przekazywania i pseudonimizacja, brak publikacji, okres przechowywania, cel: całkowite zarobki osoby zatrudnionej w kilku podmiotach). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Kancelaria Sejmu, metryka aktu Dz.U. 2026 poz. 972 w systemie ELI — ogłoszenie 21.07.2026, wejście w życie 5.08.2026. ↩ ↩²

4. Sejm RP, przebieg procesu legislacyjnego nr 2685 — wpływ projektu 16.06.2026, głosowanie 19.06.2026 (253 za, 0 przeciw, 177 wstrzymujących się), Senat bez poprawek 25.06.2026, podpis prezydenta 17.07.2026. ↩

5. Ustawa o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 156), art. 27a — brzmienie sprzed nowelizacji. ↩ ↩² ↩³

6. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461), art. 31lc ust. 2, 4a–4d — brzmienie sprzed nowelizacji. ↩ ↩² ↩³

7. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277), art. 130 § 1 — wymiar czasu pracy obowiązujący pracownika, liczony z norm dobowej i tygodniowej. ↩

8. Ustawa o działalności leczniczej, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu uwzględniający Dz.U. 2026 poz. 156 i 972 — art. 2 ust. 1 pkt 5 i art. 4 ust. 1 (kto prowadzi działalność leczniczą), art. 35, 107 ust. 2 i 111a ust. 2 (kary pieniężne), art. 36 i 92 (osoby zatrudnione), art. 96 (przepis uchylający wchodzi w życie 1.01.2028, Dz.U. 2018 poz. 1532), art. 118 (kontrola ministra). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

9. Forsal.pl, Zarobki lekarzy pod lupą. UODO ostrzega: informacje o wynagrodzeniach konkretnych osób będą wiązać się z ryzykiem ich profilowania, 26.06.2026. ↩

10. Infor.pl (za PAP), Wynagrodzenia lekarzy pod lupą. Jest podpis prezydenta, 17.07.2026. ↩ ↩²