Śladem publicznej złotówki.

Co miesiąc część pensji trafia do NFZ jako składka zdrowotna. Ten tekst prowadzi tę złotówkę przez cztery przystanki: od składki, przez plan finansowy Funduszu i rozliczenie ze szpitalem, aż do wypłaty lekarza. Na każdym sprawdzamy, co da się zobaczyć w publicznych źródłach.

To przegląd, a nie pełny opis. Każdy przystanek ma w serwisie osobny tekst — odsyłamy do nich tam, gdzie zaczynają się szczegóły.

Im dalej od składki, tym mniej widać: sumy są jawne na każdym przystanku, kwota dla jednej osoby — na żadnym.

1. Przystanek 1

   Składka

   Jawność 3 na 3: widać

   Pracownik i przedsiębiorca płacą procent od dochodu, rolnik — kwotę od hektara, a za część osób płaci budżet.

   Widać

   Stawki zapisane w ustawie i kwoty zbiorcze w planie NFZ.

   Nie widać

   Dokąd pójdzie Twoja złotówka — to rozstrzyga się dopiero na kolejnych przystankach.

2. Przystanek 2

   Plan NFZ

   Jawność 3 na 3: widać sumy

   Składka, dotacja z budżetu i mniejsze przychody trafiają do jednego planu finansowego Funduszu.

   Widać

   Plan i jego zmiany: sumy przychodów i kosztów.

   Nie widać

   Plan zmienia się w ciągu roku, więc „budżet NFZ” bez daty wersji nic nie mówi.

3. Przystanek 3

   Wycena i rozliczenie ze szpitalem

   Jawność 1 na 3: widać cenę, nie koszt

   NFZ ustala cenę świadczeń i płaci placówce — szpitalom z sieci głównie ryczałtem na cały okres.

   Widać

   Ceny w zarządzeniach Prezesa NFZ i taryfach AOTMiT.

   Nie widać

   Na jakich kosztach oparto większość cen i ile realnie kosztował pojedynczy zabieg.

4. Przystanek 4

   Wypłata lekarzowi

   Jawność 0 na 3: suma dla osoby niejawna

   Szpital płaci lekarzowi pensję na etacie albo — częściej u specjalistów — kwotę z umowy cywilnoprawnej.

   Widać

   Ustawowe minimum na etacie i zbiorcze dane AOTMiT z pojedynczych placówek.

   Nie widać

   Łącznej kwoty dla jednej osoby z kilku placówek. Państwo może ją zebrać, obywatel jej nie zobaczy.

Przystanek 1. Składka: kto ile wpłaca

Pracownik oddaje na zdrowie 9% podstawy wymiaru składki. Do końca 2021 r. większość tej kwoty, 7,75% podstawy, odliczało się od podatku, więc z własnej kieszeni płaciło się ok. 1,25%. Od 1 stycznia 2022 r. odliczenia nie ma.¹ Ta sama reforma zmieniła też zasady podatku dochodowego, więc to, o ile wzrosło obciążenie, zależy od dochodu.

Rolnik ubezpieczony w KRUS płaci 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy. Za gospodarstwa mniejsze niż 6 ha przeliczeniowych składkę wnosi budżet państwa.² Według analizy w kwartalniku KRUS „Ubezpieczenia w rolnictwie”, którą opisał Farmer.pl, dotyczy to 60% ubezpieczonych rolników, czyli blisko 580 tys. osób (stan z września 2025 r.).³

W projekcie planu NFZ na 2026 r. składka to 184,3 mld zł: 179,8 mld zł wpływa przez ZUS, 4,5 mld zł przez KRUS.⁴ Część rolnicza to więc ok. 2,4% składki, a i w niej są kwoty, które za mniejsze gospodarstwa płaci budżet.

Najważniejsze na tym przystanku: składka nie wystarcza. Według NIK w latach 2021–I poł. 2024 przychody ze składki zawsze były niższe niż koszty świadczeń zdrowotnych i pokrywały od 90,3% do 96,26% tych kosztów. Izba wskazuje na rosnącą rolę innych źródeł, przede wszystkim budżetu państwa.⁵ Projekt planu na 2026 r. daje podobną proporcję: 184,3 mld zł składki wobec 201,2 mld zł kosztów świadczeń, czyli ok. 91,6% (nasz rachunek).⁶

Przystanek 2. Plan NFZ: składka to nie wszystko

Plan finansowy NFZ musi być zbilansowany — koszty nie mogą przekroczyć przychodów. W projekcie na 2026 r., który NFZ przedstawił sejmowej Komisji Zdrowia w lipcu 2025 r., przychody i koszty wynoszą po 217,39 mld zł.⁶

Składka i dotacja z budżetu dają razem 210,3 mld zł. Brakujące ok. 7 mld zł to inne przychody: przelew z Funduszu Medycznego (i niewielka kwota z Funduszu Solidarnościowego), opłaty cukrowa i alkoholowa, przychody finansowe oraz pozostałe przychody, m.in. z programów unijnych.⁶

W projekcie planu na 2026 r. składka to ok. 85% przychodów NFZ, dotacja z budżetu — ok. 12%, a pozostałe źródła — ok. 3%.

Przychód	mld zł	Udział
Składka zdrowotna (należna brutto)	184,35	84,8%
Dotacja podmiotowa z budżetu państwa	26,00	12,0%
Fundusz Medyczny i Fundusz Solidarnościowy	2,63	1,2%
Opłaty cukrowa i alkoholowa	1,80	0,8%
Przychody finansowe	0,29	0,1%
Pozostałe przychody (różnica do sumy)	2,32	1,1%
Razem	217,39	100%

Plan jest jednak dokumentem ruchomym. We wrześniu 2026 r. Ministerstwo Zdrowia podało, że dotacja podmiotowa na 2026 r., zaplanowana pierwotnie na 26 mld zł, wynosi już 33,6 mld zł. Koszty realizacji zadań NFZ wzrosły według resortu z 214,03 mld zł w pierwotnym planie do 223,43 mld zł (stan na 11 września 2026 r.).⁷ Kwota wyjściowa podana przez MZ różni się od 217,39 mld zł z projektu z lipca 2025 r., a odpowiedź nie wyjaśnia, czy chodzi o inną wersję planu, czy o inną pozycję kosztów.

Sumy planu są jawne: projekt omawia komisja sejmowa, a zmiany ogłasza Fundusz. Kłopot polega na tym, że „budżet NFZ” bez daty wersji łatwo pomylić — liczba z lata poprzedniego roku po kilku miesiącach jest nieaktualna. Przychody i koszty Funduszu w kolejnych latach pokazujemy w zestawieniu Budżet NFZ.

Przystanek 3. Wycena i rozliczenie: cena jest jawna, koszt nie

Zanim NFZ zapłaci, musi znać cenę świadczenia. Miała ją liczyć niezależna agencja, AOTMiT, na podstawie kosztów. Tam, gdzie Agencja taryfy nie ustaliła, cenę wyznacza Prezes NFZ w zarządzeniach — a według NIK w latach 2015–2020 dotyczyło to większości wartości świadczeń. Izba oceniła też, że podwyżki wycen nie opierały się na rzetelnej analizie kosztów, a dane kosztowe pochodzą od samych placówek.⁸ Liczby i przykłady opisujemy w tekście Wycena świadczeń.

Szpital z sieci szpitali nie dostaje zapłaty za każdy zabieg osobno, tylko ryczałt: kwotę ustaloną z góry na okres rozliczeniowy, której wysokość zależy od punktów wykazanych wcześniej.⁹ Z przelewu nie wynika więc, ile kosztował pojedynczy zabieg. Jak działa próg 98% w ryczałcie sieci szpitali, kiedy NFZ płaci za pracę ponad limit i co sprawdzają kontrole, wyjaśniamy w tekście Rozliczenia NFZ.

Zapłata nie zawsze przychodzi od razu. NIK opisała to na przykładzie świadczeń nielimitowanych, wykonanych w I półroczu 2024 r. ponad kwotę z umowy. Według stanu na 17 września 2024 r. niezapłacone i niezrzeczone świadczenia tego rodzaju były warte 1,65 mld zł, a do 11 października 2024 r. kwota spadła do ok. 317 mln zł. Za wcześniejsze okresy, od 2021 r. do I kwartału 2024 r., zaległości tego typu wynosiły według stanu z końca czerwca 2024 r. od ok. 2 mln do ok. 91 mln zł za okres.⁵

Przyczyny NIK widzi po obu stronach. Część placówek nie złożyła wniosku o zapłatę, uzupełniała sprawozdania po terminie albo nie przyjęła aneksu. Fundusz długo weryfikował dane, a oddziały wojewódzkie nie miały wolnych środków.⁵ W praktyce, jak napisała Izba, „świadczeniodawcy kredytowali Fundusz”.

Przystanek 4. Wypłata lekarzowi: tu ślad się urywa

Szpital płaci lekarzowi pensję na etacie albo kwotę z umowy cywilnoprawnej, najczęściej z kontraktu. Według danych AOTMiT z lutego 2026 r. na umowach cywilnoprawnych rozlicza się 73,16% specjalistów, a mediana miesięcznej wypłaty z jednego kontraktu specjalisty to 25 595 zł brutto.¹⁰ Obie liczby dotyczą umów z pojedynczym szpitalem. Szerzej piszemy o nich w tekście Kontrakt czy etat i w zestawieniu Rozkład wynagrodzeń.

Płacę na etacie wyznacza jawne ustawowe minimum. Kwot kontraktów nikt nie zbiera w jednym miejscu, a lekarz pracujący w kilku placówkach jest w danych kilkoma niepowiązanymi wpisami. Dlaczego łącznej kwoty dla jednej osoby nie ma w żadnym publicznym źródle, opisujemy w tekście Brak jawności.

Od 5 sierpnia 2026 r. państwo ma jednak narzędzie, żeby tę sumę policzyć. Minister zdrowia może żądać od placówek danych o osobach, które w nich pracują, w tym numeru PESEL, numeru prawa wykonywania zawodu, formy zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia. Dane mogą trafić do NFZ i AOTMiT. Placówki przekazują je jednak tylko na wniosek ministra, a ustawa nie przewiduje ich publikacji.¹¹ Ślad urywa się więc dla obywatela, nie dla państwa. Przepisy omawiamy w analizie Ustawa o danych płacowych.

Koniec trasy

Na każdym z czterech przystanków widać sumę: stawkę składki, plan Funduszu, cenę w zarządzeniu, zbiorcze dane o wynagrodzeniach. Na żadnym nie widać, ile publicznych pieniędzy trafiło łącznie do jednej osoby.

Nie postulujemy limitu płac ani zakazu kontraktów. Postulujemy, by łączne wypłaty z publicznych pieniędzy dla każdej osoby były jawne — pod stałym identyfikatorem, bez nazwisk. Wtedy trasa złotówki miałaby ostatni przystanek, który może sprawdzić każdy.

Przypisy 11ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy

1. Rzecznik Praw Obywatelskich, Składka zdrowotna — brak możliwości odliczenia od podatku. Odpowiedź MZ — składka 9% podstawy, do 2021 r. odliczenie do 7,75% podstawy, zniesione od 1.01.2022. ↩

2. KRUS, Ubezpieczenia zdrowotne (gov.pl) — składka 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy; za gospodarstwa poniżej 6 ha przeliczeniowych płaci budżet państwa. ↩

3. Farmer.pl, Najnowsze dane KRUS: za 60 proc. ubezpieczonych składkę płaci państwo, 15.01.2026 — na podstawie analizy w kwartalniku KRUS „Ubezpieczenia w rolnictwie”, stan na wrzesień 2025 r. ↩

4. Rynek Zdrowia, Ponad 200 mld zł na zdrowie Polaków. Poznaliśmy plan finansowy NFZ na 2026 rok — projekt planu: składka 184,3 mld zł, w tym 179,8 mld zł z ZUS i 4,5 mld zł z KRUS. ↩

5. NIK, Realizacja zadań przez Narodowy Fundusz Zdrowia w latach 2021–2024, maj 2025 (KZD.430.5.2024, nr ewid. 2/2025/P/24/046/KZD) — wskaźnik pokrycia kosztów świadczeń składką oraz niesfinansowane świadczenia nielimitowane i ich przyczyny (s. 89–90). Stan 1,65 mld zł podsumowanie podaje na 17.09.2024, a część szczegółowa — na 23.09.2024. ↩ ↩² ↩³

6. Sejm RP, Pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Zdrowia (nr 88), 9.07.2025 — wystąpienie przedstawiciela NFZ o projekcie planu finansowego na 2026 r.: przychody 217 388 948 tys. zł, składka 184 347 480 tys. zł, dotacja 26 000 000 tys. zł, koszty świadczeń 201 202 778 tys. zł oraz pozostałe pozycje przychodów. ↩ ↩² ↩³

7. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 19444, 18.09.2026 (DLF.050.97.2026.KK) — dotacja podmiotowa na 2026 r. i koszty realizacji zadań NFZ po zmianach planu. ↩

8. NIK, Wycena świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, 2021 (KZD.430.002.2021, nr ewid. 18/2021/P/20/055/KZD) — kontrola za lata 2015–2020. To ustalenia i ocena Izby, nie wyrok sądu. ↩

9. Rynek Zdrowia, Ministerstwo wyjaśnia sposób obliczania ryczałtu — zasady sieci szpitali i próg 98%, 18.09.2017. ↩

10. Rzeczpospolita, 625 lekarzy w Polsce zarabia powyżej 100 tys. zł. Dotarliśmy do wyliczeń, 27.05.2026 — dane AOTMiT z lutego 2026 r.: udział umów cywilnoprawnych wśród specjalistów (73,16%) i mediany wynagrodzeń według formy zatrudnienia. Dane dotyczą pojedynczych umów z konkretnym szpitalem. ↩

11. Ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej (Dz.U. 2026 poz. 972), w życie od 5.08.2026 — nowe brzmienie art. 27a ustawy o działalności leczniczej. ↩