Aktualizacja Nowe: przeglądarka monitoringu płac — 1 358 placówek

EN

Analizy

Jak działa włoska ochrona zdrowia — i co w niej jest jawne.

Narodowa służba zdrowia finansowana z podatków i prowadzona przez regiony. Lekarz szpitalny może przyjmować prywatnie we własnym szpitalu — rząd co roku zdaje z tego sprawę parlamentowi, ale ile zarabia na tym pojedynczy lekarz, nie wiadomo.

Aktualizacja
Opracowanie
Redakcja
Czas czytania
7 min

Włoska służba zdrowia jest powszechna, finansowana z podatków i bezpłatna w szpitalu, a mimo to niemal co dziesiąty mieszkaniec rezygnuje w ciągu roku z potrzebnej wizyty albo badania. Opisujemy, jak działa według włoskich ustaw, danych urzędu statystycznego i sprawozdań dla parlamentu, i sprawdzamy, co w niej jest jawne. Włochy uregulowały to, co w Polsce pozostaje poza statystyką: prywatną praktykę lekarzy w publicznych szpitalach. Wiadomo, ilu lekarzy ją prowadzi i ile pacjenci za nią płacą. Ile zarabia na niej konkretny lekarz, sprawozdania nie pokazują.

Jedna służba zdrowia, dwadzieścia jeden systemów

Narodowa Służba Zdrowia (Servizio Sanitario Nazionale) obejmuje wszystkich mieszkańców. Państwo ustala, jakie świadczenia należą się każdemu, i dzieli pieniądze, a leczenie organizuje 19 regionów i dwie prowincje autonomiczne przez lokalne zakłady opieki zdrowotnej. Leczą szpitale publiczne i prywatne z akredytacją, w proporcjach różnych w każdym regionie.1

141,5mld euro

wyniosły w 2025 r. bieżące wydatki publiczne na zdrowie — 6,3% PKB

42,4mld euro

zapłaciły w 2025 r. rodziny bezpośrednio z własnej kieszeni — 22,3% wszystkich wydatków na zdrowie

O wysokości finansowania decyduje co roku ustawa budżetowa. Ustawa na 2026 r. podniosła je o 2,38 mld euro (ok. 10,6 mld zł).2 Na wynagrodzenia personelu poszło w 2025 r. 44,7 mld euro (ok. 199 mld zł).3

Ile to kosztuje

Wydatki bieżące na zdrowie w 2024 r. (Eurostat)

Wydatki na zdrowie jako % PKB: Włochy 8,46%; Polska 7,84%; UE-27, średnia 10,16%.
Na mieszkańca, w euro: Włochy 3 158,69; Polska 1 826,78; UE-27, średnia 4 074,88.
Na mieszkańca, po uwzględnieniu różnic cen (PPS): Włochy 3 224,83; Polska 2 614,85; UE-27, średnia 4 074,88.
Udział pieniędzy publicznych i obowiązkowych składek: Włochy 73,62%; Polska 76,92%; UE-27, średnia 80,33%.
Udział wydatków z kieszeni pacjenta: Włochy 22,98%; Polska 16,57%; UE-27, średnia 15,06%.
Każda miara ma własną skalę, zawsze od zera — słupki porównuje się w obrębie jednej miary.Źródło: Eurostat, hlth_sha11_hf

Włochy wydają na zdrowie mniejszą część dochodu narodowego niż średnio Unia, a udział wydatków z kieszeni pacjenta jest wyższy niż w Polsce i średnio w Unii.4 Według profilu OECD i Komisji Europejskiej urzędowe dopłaty do wizyt i leków to tylko niewielka część tej kwoty — większość to świadczenia kupowane prywatnie, w tym u dentysty.1

Ile płaci pacjent i z czego rezygnuje

Pobyt w szpitalu i wizyta u lekarza rodzinnego są bezpłatne. Za wizyty u specjalistów i badania pacjent płaci dopłatę (ticket), której wysokość ustalają regiony; część pacjentów jest z niej zwolniona. Do specjalisty kieruje lekarz rodzinny.1

Urząd statystyczny co roku pyta, kto zrezygnował z potrzebnej wizyty albo badania. W 2025 r. było to 9,6% mieszkańców, ponad 5,6 mln osób — tyle samo co rok wcześniej. Kolejkę jako powód wskazało 6,5% badanych, koszt 5,2%.5

Ta liczba jest wyższa niż w badaniu Eurostatu, według którego z wizyty z powodu kosztu, odległości albo kolejki rezygnuje 2,5% Włochów (w Polsce 2,9%).6 Pytania i metody obu badań są różne, więc wyników nie da się zestawiać wprost.

Kolejki pod nadzorem państwa

W 2024 r. rząd utworzył dekretem krajową platformę list oczekujących, prowadzoną przez agencję AGENAS. Zbiera ona dane z regionalnych systemów rezerwacji i e-recept, a agencja może kontrolować regiony.7 Publiczny panel pokazuje liczbę rezerwacji i średni czas oczekiwania według rodzaju świadczenia i stopnia pilności.8 Według fundacji GIMBE na początku lutego 2026 r. publiczna wersja pokazywała tylko dane zbiorcze dla całego kraju — bez podziału na regiony, zakłady i szpitale.9 Od maja 2026 r. agencja publikuje też wyniki regionów, a jej pierwszy biuletyn porównuje regiony między sobą.10

Praca i zarobki lekarzy

Lekarze szpitalni są pracownikami publicznych zakładów i mają status kadry kierowniczej. Ich płacę wyznacza krajowy układ zbiorowy: wynagrodzenie zasadnicze wynosi 50 005,77 euro rocznie (ok. 223 tys. zł), do czego dochodzi dodatek zawodowy 9 466 euro (ok. 42,2 tys. zł) i dodatek za stanowisko — co najmniej od 6 798 do 9 100 euro (ok. 30,3–40,5 tys. zł), zależnie od stażu, który musi wynosić co najmniej pięć lat.11 Lekarze rodzinni nie są pracownikami służby zdrowia, lecz jej niezależnymi wykonawcami.1

Według OECD specjalista na etacie zarabia we Włoszech 2,79 raza tyle co przeciętny pracownik (2024 r.) — niemal tyle samo co w Polsce (2,86 raza), gdzie ta miara obejmuje jednak tylko etaty.12

Braki w obsadzie szpitale łatały lekarzami wynajmowanymi od spółdzielni i firm, opłacanymi za dyżur. Według urzędu antykorupcyjnego ANAC w latach 2019–2023 wydały na zewnętrzny personel 1,7 mld euro (ok. 7,58 mld zł).13 Od 2023 r. przepisy dopuszczają takie zamówienia tylko w razie konieczności, jednorazowo i najwyżej na 12 miesięcy, a ich naruszenie obciąża dyrektora odpowiedzialnością majątkową.14 W latach 2024–2025 wartość ogłoszonych zamówień wyniosła 1,06 mld euro (ok. 4,72 mld zł), z czego na personel wprost opisany jako lekarski przypadło około 81 mln euro (ok. 361 mln zł) — większość zamówień ma ogólny opis, z którego nie wynika, kogo dotyczą.15

Prywatna praktyka w publicznym szpitalu

Lekarz zatrudniony w publicznym szpitalu może po godzinach przyjmować w nim prywatnych pacjentów (attività libero-professionale intramuraria). Pacjent płaci szpitalowi według cennika, a szpital wypłaca lekarzowi jego część. Ustawa stawia warunki: prywatnych świadczeń nie może być łącznie więcej niż wykonanych w ramach etatu, szpital ma to kontrolować, a 5% honorarium lekarza jest potrącane na skracanie kolejek. Dyrektorowi, który tego nie dopilnuje, można obniżyć premię albo go odwołać.16

Minister zdrowia co roku składa parlamentowi sprawozdanie z tej działalności.16 17

37,9%

lekarzy zatrudnionych prowadziło prywatną praktykę w swoim szpitalu; w 2022 r. 38,5% (44 791 lekarzy), w 2015 r. 43,8%

1 286mln euro

zapłacili pacjenci (ok. 5,73 mld zł); 1 000 mln euro wypłacono personelowi, 286 mln euro zostało w szpitalach

Sprawozdanie nie rozdziela wypłat między lekarzy i personel pomocniczy ani nie podaje, ile dostał pojedynczy lekarz.17

W Polsce lekarz przyjmuje prywatnie poza szpitalem i nikt nie zestawia tego z jego pracą na koszt NFZ (jak to działa). Włoski model wprowadza prywatną praktykę do szpitala — dzięki temu da się ją policzyć i ograniczyć.

Co jest jawne

Prywatna praktyka lekarzy — zbiorczo i co roku. Liczba lekarzy, przychody, wypłaty i saldo dla każdego regionu są w sprawozdaniu dla parlamentu.17

Wynagrodzenia kierowników — imiennie, z informacją o prywatnej praktyce. Ustawa o przejrzystości nakazuje zakładom opieki zdrowotnej publikować życiorysy i wynagrodzenia dyrektorów oraz kierowników oddziałów i innych jednostek, a także dane o ich innej działalności zawodowej — do której przepis wprost zalicza prywatną praktykę w szpitalu.18 W 2019 r. Trybunał Konstytucyjny uznał obowiązek publikowania wynagrodzeń kadry kierowniczej za zgodny z konstytucją, a uchylił tylko nakaz ujawniania przez wszystkich kierowników stanu majątkowego.19 Lekarzy, którzy nie kierują jednostką, obowiązek nie obejmuje. Czy placówki wykonują go w pełni i czy podają przy tym kwotę z prywatnej praktyki, nie sprawdzaliśmy.

Tabele płac. Krajowy układ zbiorowy z kwotami wynagrodzeń jest publiczny.11

Kolejki — dla kraju i regionów. Krajowa platforma pokazuje czas oczekiwania według rodzaju świadczenia i pilności.8 Na początku lutego 2026 r. nie dzieliła tych danych na regiony,9 a od maja 2026 r. agencja publikuje też wyniki regionów.10

Zamówienia na personel zewnętrzny. Urząd antykorupcyjny publikuje analizy zamówień na podstawie krajowej bazy kontraktów publicznych.15

Łącznego dochodu lekarza — z etatu i z prywatnej praktyki — nie publikuje nikt. Ustawa z 2022 r. przewiduje publiczny rejestr świadczeń, które firmy farmaceutyczne i producenci wyrobów medycznych przekazują lekarzom;20 nie znaleźliśmy potwierdzenia, że rejestr został uruchomiony.

Ilu jest lekarzy

Eurostat podaje dla Włoch 575 lekarzy pracujących z pacjentami na 100 tys. mieszkańców — najwięcej z opisywanych krajów. Włoska seria ma jednak przerwę, a opis metody nie rozstrzyga, kogo dokładnie obejmuje, więc tej liczby nie porównujemy wprost z innymi.21

Opiekę poza szpitalem miały wzmocnić lokalne ośrodki zdrowia finansowane z unijnego planu odbudowy. Według danych regionów zebranych przez fundację GIMBE na koniec 2025 r. z 1 715 zaplanowanych ośrodków w pełni — z lekarzami i pielęgniarkami — działało 66.22

Zadowolenie i wyniki

Włochy i Polska w badaniach opinii i w statystyce

Zadowoleni z dostępności dobrej opieki w miejscu zamieszkania (OECD / Gallup, 2024): Włochy 44%; Polska 51%.
Indeks jakości opieki z pięciu pytań (Ipsos, 2026): Włochy 42; Polska 35.
Zgony z przyczyn uleczalnych na 100 tys. mieszkańców: Włochy 61,9; Polska 132,7.
Oczekiwana długość życia przy urodzeniu, w latach (Eurostat, 2024): Włochy 83,7; Polska 78,5.
Każda miara ma własną skalę, zawsze od zera — słupki porównuje się w obrębie jednej miary.Źródło: OECD / Gallup, Health at a Glance 2025Źródło: Ipsos Health Service Report 2026Źródło: Eurostat, hlth_cd_aprŹródło: Eurostat, demo_mlexpec

Wyniki zdrowotne Włoch są wśród najlepszych w Unii — średnia unijna to 86,8 zgonu z przyczyn uleczalnych na 100 tys. mieszkańców i 81,5 roku życia — choć w sondażu Gallupa z dostępności dobrej opieki zadowolonych jest tam mniej osób niż w Polsce.23 O badaniach opinii piszemy osobno.

Odpowiedzialność zawodowa i karna

Zawodowa. O przewinieniach zawodowych orzekają izby lekarskie, a odwołania rozpatruje centralna komisja przy ministerstwie zdrowia.24 Rocznych statystyk postępowań i kar nie znaleźliśmy.

Karna. Włochy od lat ograniczają odpowiedzialność karną lekarzy. Ustawa z 2017 r. dodała do kodeksu karnego przepis, według którego lekarz nie podlega karze za śmierć albo uszkodzenie ciała pacjenta spowodowane niezręcznością, jeśli przestrzegał wytycznych odpowiednich dla danego przypadku.25 Od 2024 r. obowiązuje też przepis czasowy, przedłużany co roku i ważny do końca 2026 r.: przy poważnych brakach personelu lekarz odpowiada karnie tylko za rażące niedbalstwo.26

Aktualnej statystyki postępowań karnych przeciw lekarzom nie znaleźliśmy. Jedyne urzędowe dane pochodzą z raportu komisji parlamentarnej za lata 2009–2010: w zbadanych prokuraturach spośród zakończonych spraw o nieumyślne uszkodzenie ciała przeciw personelowi medycznemu umorzono 98,8% (237 z 240), a dwie zakończyły się skazaniem. To próba sprzed kilkunastu lat, a nie roczna statystyka.27

Odszkodowania. Ta sama ustawa z 2017 r. rozdziela odpowiedzialność cywilną: placówka odpowiada wobec pacjenta z umowy, a lekarz — tylko wtedy, gdy pacjent udowodni mu winę. Placówki muszą być ubezpieczone i podać do wiadomości, u kogo; każdy lekarz musi mieć polisę na wypadek rażącego niedbalstwa.28 Rozporządzenie z 2023 r. określa minimalne sumy ubezpieczenia: od 1 do 5 mln euro (ok. 4,46–22,3 mln zł) dla placówek i od 1 do 2 mln euro (ok. 4,46–8,91 mln zł) dla lekarzy.29 Jak działają systemy wypłat bez orzekania o winie, opisujemy w tekście o odszkodowaniach bez orzekania o winie.

Co może być ciekawe dla Polski

Widać we Włoszech

parlamentowi i opinii publicznej

  • Ilu lekarzy przyjmuje prywatnie w publicznych szpitalach, ile płacą za to pacjenci i ile zostaje w szpitalu.
  • Wynagrodzenia kierowników oddziałów i informacja o ich prywatnej praktyce w szpitalu.
  • Odsetek mieszkańców, którzy zrezygnowali z leczenia, z podziałem na powody — co roku.

Nie widać

także we Włoszech

  • Łącznego dochodu zwykłego lekarza — z etatu i z prywatnej praktyki.
  • Czasu oczekiwania w konkretnym szpitalu, a według analizy z lutego 2026 r. także w regionie.
  • Aktualnej liczby postępowań dyscyplinarnych i karnych wobec lekarzy.

Włochy pokazują, że pracę lekarza na koszt publiczny i jego pracę prywatną można ująć w jednym sprawozdaniu, jeśli obie przechodzą przez tę samą placówkę. Polski postulat dotyczy części publicznej: jawnych łącznych wypłat z publicznych pieniędzy dla każdej osoby, pod stałym identyfikatorem i bez nazwisk.

Metoda

Opis systemu opieramy na tekstach włoskich ustaw z urzędowego serwisu Normattiva, sprawozdaniu ministra zdrowia dla parlamentu o prywatnej praktyce lekarzy za 2023 r., raporcie Ragioneria Generale dello Stato o wydatkach na zdrowie, danych urzędu statystycznego ISTAT, dossier Izby Deputowanych do ustaw budżetowych, krajowym układzie zbiorowym, raportach urzędu antykorupcyjnego ANAC, danych Eurostatu oraz profilu kraju przygotowanym przez OECD i Europejskie Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych dla Komisji Europejskiej. Źródła wtórne — opracowania fundacji GIMBE i prasę — oznaczamy w przypisach. Strony włoskiego ministerstwa zdrowia nie dopuszczają automatycznego odczytu, dlatego części danych, m.in. rocznika statystycznego służby zdrowia, nie sprawdziliśmy.

Włoskie źródła podają wydatki na zdrowie w kilku ujęciach (wydatki publiczne według rachunków narodowych, finansowanie służby zdrowia, wydatki ogółem według ISTAT) — do porównań z Polską używamy wyłącznie Eurostatu. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 EUR = 4,4559 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.

Przypisy 29ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
  1. OECD / European Observatory on Health Systems and Policies dla Komisji Europejskiej, State of Health in the EU. Italy: Country Health Profile 2025, rozdz. 4 i s. 13 (źródło wtórne). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Izba Deputowanych, Servizio Studi: dossier do ustawy budżetowej na 2026 r. (ustawa 199/2025, art. 1 ust. 333: +2 382,2 mln euro) i dossier do projektu budżetu na 2027 r. (art. 69: +2 365 mln euro). ↩

  3. Ragioneria Generale dello Stato, „Il monitoraggio della spesa sanitaria”, raport nr 13, 09.2026, tab. 1.1–1.2. ↩

  4. Eurostat, zbiór hlth_sha11_hf (wydatki na zdrowie według systemów finansowania), dane za 2024 r., odczyt 19.11.2026. ↩

  5. ISTAT, raport BES, rozdz. 12 „Qualità dei servizi”: wydanie 2026 (dane za 2025 r.). W wydaniu 2025 urząd podał dla 2024 r. 9,9% (5,8 mln osób; rok wcześniej 7,6%), a w wydaniu 2026 skorygował tę wartość do 9,6%. Bez wizyt u dentysty. ↩

  6. Eurostat, zbiór hlth_silc_08 (badanie EU-SILC), 2025 r., osoby w wieku 16 lat i więcej, niezaspokojona potrzeba badania lekarskiego. ↩

  7. Dekret z mocą ustawy nr 73/2024, art. 1 (zatwierdzony ustawą 107/2024). ↩

  8. AGENAS, informacja o aktualizacji panelu krajowej platformy list oczekujących, odczyt 19.11.2026 — nota opisuje aktualizację danych za styczeń–wrzesień 2025 r. ↩ ↩2

  9. Fondazione GIMBE, analiza platformy list oczekujących — omówienie w Quotidiano Sanità, 02.2026 (źródło wtórne). ↩ ↩2

  10. AGENAS, pierwszy biuletyn o monitorowaniu list oczekujących — dane za pierwsze półrocze 2026 r., wyniki poszczególnych regionów. ↩ ↩2

  11. ARAN, krajowy układ zbiorowy dla kadry kierowniczej ochrony zdrowia na lata 2022–2024, 27.02.2026, art. 11, 15 i 17 — kwoty roczne brutto z trzynastą pensją; bez dodatku za wyłączność i dyżurów. ↩ ↩2

  12. OECD Health Statistics 2025, zbiór „Remuneration of health professionals” — relacja do przeciętnego wynagrodzenia. ↩

  13. Autorità Nazionale Anticorruzione, raport o lekarzach wynajmowanych na dyżury, 15.02.2024 — lekarze i pielęgniarki łącznie. ↩

  14. Dekret z mocą ustawy nr 34/2023, art. 10. ↩

  15. Autorità Nazionale Anticorruzione, raport o zamówieniach na personel zewnętrzny w latach 2024–2025, 23.06.2026. ↩ ↩2

  16. Ustawa nr 120/2007, art. 1. ↩ ↩2

  17. Minister zdrowia, sprawozdanie dla parlamentu o prywatnej praktyce lekarzy w placówkach publicznych za 2023 r. (Izba Deputowanych, Doc. CLXVIII nr 3, przekazane 8.07.2025), tab. 3: przychody 1 286 068 tys. euro, wypłaty 999 986 tys. euro, saldo 286 083 tys. euro. Liczba lekarzy za 2022 r.: sprawozdanie za 2022 r. (Doc. CLXVIII nr 2); sprawozdanie za 2023 r. podaje tylko odsetek. ↩ ↩2 ↩3

  18. Dekret ustawodawczy nr 33/2013, art. 41 ust. 2–3 w związku z art. 15 ust. 1: lit. c (dane o innej działalności zawodowej, w tym o prywatnej praktyce w szpitalu) i lit. d (wynagrodzenia). ↩

  19. Corte costituzionale, wyrok nr 20/2019. ↩

  20. Ustawa nr 62/2022 o przejrzystości relacji między firmami a podmiotami ochrony zdrowia. ↩

  21. Eurostat, zbiór hlth_rs_prs2, 2024 r., i opis włoskich danych — od 2021 r. nowy system źródeł. ↩

  22. LaPresse, tekst o stanie ośrodków zdrowia z planu odbudowy, 31.03.2026 (źródło wtórne — dane regionów zebrane przez Fondazione GIMBE). ↩

  23. Eurostat, zbiory hlth_cd_apr (2023 r., współczynnik wyrównany dla wieku) i demo_mlexpec (2024 r.); badania opinii: OECD, Health at a Glance 2025, wykres 5.2, i Ipsos Health Service Report 2026. ↩

  24. Dekret ustawodawczy z 13.09.1946 nr 233 o izbach zawodów medycznych, art. 1, art. 3 ust. 4 i art. 17–19, w brzmieniu nadanym art. 4 ustawy z 11.01.2018 nr 3. ↩

  25. Ustawa nr 24/2017, art. 6 — art. 590-sexies kodeksu karnego. ↩

  26. Dekret z mocą ustawy nr 215/2023, art. 4 ust. 8-septies, z późniejszymi przedłużeniami do 31.12.2026. ↩

  27. Komisja parlamentarna do spraw błędów w ochronie zdrowia, raport końcowy (XVI kadencja, Doc. XXII-bis nr 3), 14.12.2011 — okres 1.01.2009–31.08.2010, 54 prokuratury. ↩

  28. Ustawa nr 24/2017, art. 7 i 10. ↩

  29. Rozporządzenie z 15.12.2023 nr 232 (Gazzetta Ufficiale nr 51 z 1.03.2024), art. 4 — kopia tekstu. ↩

Historia zmian 2

ostatnia zmiana 19.11.2026 · Aktualizacja do nowszych wydań źródeł: prywatna praktyka lekarzy w publicznych szpitalach według sprawozdania za 2023 r. (37,9% lekarzy, 1 286 mln euro), wydatki publiczne na zdrowie i wynagrodzenia personelu za 2025 r. (141,5 i 44,7 mld euro).
  1. Aktualizacja do nowszych wydań źródeł: prywatna praktyka lekarzy w publicznych szpitalach według sprawozdania za 2023 r. (37,9% lekarzy, 1 286 mln euro), wydatki publiczne na zdrowie i wynagrodzenia personelu za 2025 r. (141,5 i 44,7 mld euro).

  2. SprostowaniePoprawka: od maja 2026 r. agencja AGENAS publikuje czas oczekiwania także dla regionów. Usunięte zdanie o ustawie, której parlament jeszcze nie uchwalił; dodany przypis o izbach lekarskich.

Jak powstał ten tekst. Źródła to publiczne dokumenty, dane i akty prawne — każde z linkiem w przypisach. Narzędzia AI pomagają je opracować: uporządkować, policzyć i zredagować tekst. O tezach decyduje redakcja, która zatwierdza każdą publikację.

Widzisz błąd? Poprawki publikujemy w rejestrze sprostowań z datą i opisem zmiany. Opisujemy mechanizmy, a nie konkretne osoby.

Zgłoś sprostowanie

Stanowisko redakcji

Jawne kwoty, chronione nazwiska.

Postulujemy, by państwo co kwartał publikowało łączne wynagrodzenie każdej osoby pracującej w placówkach z umową z NFZ — zsumowane ze wszystkich miejsc pracy, pod stałym identyfikatorem zamiast imienia i nazwiska.

Poznaj postulatProjekt ustawy

Etap: weryfikacja prawna · wersja 0.3

Popularne