Aktualizacja Nowe: przeglądarka monitoringu płac — 1 358 placówek

EN

Analizy

Jak działa holenderska ochrona zdrowia — i co w niej jest jawne.

Każdy mieszkaniec kupuje obowiązkową polisę u prywatnego ubezpieczyciela, który nie może mu odmówić. Wynagrodzenia zarządów szpitali są publikowane imiennie; lekarzy specjalistów pracujących na własny rachunek ten obowiązek nie obejmuje.

Aktualizacja
Opracowanie
Redakcja
Czas czytania
6 min

W Holandii nie ma publicznego płatnika w polskim rozumieniu. Każdy mieszkaniec musi kupić polisę u jednego z prywatnych ubezpieczycieli, a ci kupują leczenie w szpitalach i u lekarzy. Państwo ustala, co polisa obejmuje, i pilnuje reguł. Opisujemy, jak ten system działa według holenderskich ustaw i danych urzędowych, i sprawdzamy, co w nim jest jawne.

Prywatni ubezpieczyciele, publiczne reguły

Ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązująca od 2006 r., nakłada obowiązek po obu stronach. Mieszkaniec musi się ubezpieczyć, a ubezpieczyciel musi zawrzeć umowę z każdym, kto o to wystąpi — bez względu na wiek i stan zdrowia.1 Zakres podstawowej polisy jest jeden dla wszystkich i określa go państwo.2

1 884euro

kosztuje średnio rocznie podstawowa polisa — 157 euro miesięcznie (ok. 8 390 zł rocznie)

385euro

kosztów leczenia w roku dorosły pokrywa sam, zanim zacznie płacić ubezpieczyciel (ok. 1 720 zł)

Składka płacona ubezpieczycielowi pokrywa ok. połowy kosztów. Drugą połowę finansuje składka zależna od dochodu, pobierana przez urząd skarbowy i dzielona między ubezpieczycieli tak, by wyrównać różnice w stanie zdrowia ich klientów. Za dzieci płaci państwo.2 Osoby o niskich dochodach dostają dopłatę do składki.2

Rynek jest skoncentrowany: w 2026 r. wszyscy ubezpieczyciele należą do dziesięciu grup, a cztery największe obsługują 84,7% ubezpieczonych.3

Ile to kosztuje

Wydatki bieżące na zdrowie w 2024 r. (Eurostat)

Wydatki na zdrowie jako % PKB: Holandia 10,10%; Polska 7,84%; UE-27, średnia 10,16%.
Na mieszkańca, w euro: Holandia 6 295,67; Polska 1 826,78; UE-27, średnia 4 074,88.
Na mieszkańca, po uwzględnieniu różnic cen (PPS): Holandia 5 253,83; Polska 2 614,85; UE-27, średnia 4 074,88.
Udział pieniędzy publicznych i obowiązkowych składek: Holandia 83,04%; Polska 76,92%; UE-27, średnia 80,33%.
Udział wydatków z kieszeni pacjenta: Holandia 11,85%; Polska 16,57%; UE-27, średnia 15,06%.
Każda miara ma własną skalę, zawsze od zera — słupki porównuje się w obrębie jednej miary.Źródło: Eurostat, hlth_sha11_hf

Choć ubezpieczyciele są prywatni, Eurostat zalicza obowiązkowe składki do źródeł publicznych — stąd 83% udziału publicznego.

Kontrakty zamiast cennika

Ubezpieczyciele negocjują ceny i wolumeny z każdym szpitalem. Szpitale to zwykle fundacje działające nie dla zysku. Lekarzy specjalistów wiążą z nimi dwa rodzaje umów: część pracuje na własny rachunek i kontraktuje ze szpitalem przez spółkę specjalistów, a pozostali — głównie w szpitalach akademickich — są na etatach.2 Według urzędu statystycznego CBS w 2024 r. spośród 20,9 tys. specjalistów (bez psychiatrów) 54% miało dochód wyłącznie z etatu, 29% pracowało przez własną spółkę, a 11% było samozatrudnionych.4

Lekarz rodzinny dostaje stałą opłatę za każdego zapisanego pacjenta i osobno za konsultacje. W 2025 r. podstawowy segment finansowania, złożony głównie z tych dwóch pozycji, stanowił 70% kosztów rozliczanych w trzech segmentach; cała opieka podstawowa kosztowała 5,47 mld euro (ok. 24,4 mld zł). U lekarzy rodzinnych zapisanych było 17 025 000 ubezpieczonych.5

Ile płaci pacjent

Poza składką dorosły pokrywa pierwsze 385 euro (ok. 1 720 zł) kosztów leczenia w roku. Może ten próg dobrowolnie podnieść w zamian za niższą składkę.1 6 Leczenie zębów u dorosłych nie należy do podstawowego pakietu.2 Z kieszeni pacjentów pochodzi 11,9% wydatków na zdrowie — mniej niż średnio w Unii.

Praca i zarobki lekarzy

Urząd statystyczny publikuje dochody specjalistów osobno dla trzech grup. Specjaliści zatrudnieni na etatach mieli w 2024 r. średnie roczne wynagrodzenie 190,1 tys. euro (ok. 847 tys. zł; dane wstępne, bez przeliczenia na pełny etat). Specjaliści samozatrudnieni — 2,2 tys. osób — osiągnęli w 2023 r. średni zysk 182,2 tys. euro (ok. 812 tys. zł). Trzecia grupa, 5,7 tys. specjalistów pracujących przez własną spółkę, miała w 2023 r. średnio 137,4 tys. euro wynagrodzenia (ok. 612 tys. zł) i 47,7 tys. euro dywidend (ok. 213 tys. zł).4 Zysku, który został w spółce, statystyka nie pokazuje.

Praca publiczna i prywatna jednocześnie

Podział na sektor publiczny i prywatny ma w Holandii inny sens niż w Polsce: szpitale i ubezpieczyciele są prywatne, a publiczne są reguły i większość pieniędzy. Odpowiednikiem polskiego pytania jest to, czy specjalista ze szpitala pracuje też w samodzielnej klinice, która konkuruje o tych samych pacjentów. Jawnego rejestru takich zajęć ani liczby lekarzy pracujących w obu miejscach nie znaleźliśmy.

Co jest jawne

Wynagrodzenia zarządów — imiennie. Ustawa o normowaniu najwyższych wynagrodzeń obejmuje placówki finansowane ze środków publicznych, w tym szpitale. W rocznym sprawozdaniu placówka musi podać wynagrodzenie każdego członka kierownictwa z imienia i nazwiska, a sprawozdanie jest publiczne. Limit na 2026 r. to 262 000 euro (ok. 1,17 mln zł), a dla mniejszych placówek odpowiednio mniej — od 147 000 euro (ok. 655 tys. zł).7 8 9 Placówka wykazuje też pracowników, którzy zarabiają więcej niż limit. Przepis dotyczy kierownictwa; lekarzy pracujących na własny rachunek nie obejmuje.

Sprawozdania placówek. Placówki ochrony zdrowia składają co roku sprawozdanie w centralnym systemie.10

Płatności przemysłu. Powiązania finansowe firm farmaceutycznych i medycznych z lekarzami i placówkami zbiera centralny rejestr; za 2025 r. zgłoszono w nim prawie 97 mln euro (ok. 432 mln zł).11

Czas oczekiwania. Od sierpnia 2021 r. szpitale zgłaszają urzędowi regulacyjnemu (NZa) czas oczekiwania co dwa tygodnie, a każdy szpital podaje go na swojej stronie dla każdej specjalności.12 13

Czego nie widać. Zysku, który specjalista zostawia w swojej spółce, płatności ubezpieczycieli dla poszczególnych lekarzy ani dodatkowych zajęć lekarzy szpitalnych.

Ilu jest lekarzy i jak długo się czeka

Lekarze i niezaspokojone potrzeby zdrowotne (Eurostat)

Lekarze pracujący z pacjentami na 100 tys. mieszkańców: Holandia 396; Polska 386.
Rezygnacja z wizyty z powodu kosztu, odległości lub kolejki: Holandia 0,5%; Polska 2,9%; UE-27, średnia 2,4%.
Rezygnacja z wizyty z powodu kolejki: Holandia 0,2%; Polska 2,2%; UE-27, średnia 1,2%.
Każda miara ma własną skalę, zawsze od zera — słupki porównuje się w obrębie jednej miary.Źródło: Eurostat, hlth_rs_prs2Źródło: Eurostat, hlth_silc_08

Holandia ma mniej więcej tylu lekarzy na mieszkańca co Polska, a niezaspokojone potrzeby zdrowotne zgłasza tam 0,5% osób, przy średniej Unii 2,4%.

Za dostęp odpowiada ubezpieczyciel. Jeśli pacjent czeka zbyt długo, może zażądać od ubezpieczyciela wskazania innej placówki. W opiece psychiatrycznej obowiązują uzgodnione normy: cztery tygodnie do pierwszej rozmowy i dziesięć tygodni do rozpoczęcia leczenia; po ich przekroczeniu ubezpieczyciel ma zaproponować inną placówkę albo zwrócić koszt leczenia poza swoją siecią.13 Normy są jednak szeroko przekraczane: w 2024 r. ok. 67% osób skierowanych do specjalistycznej opieki psychiatrycznej czekało dłużej niż cztery tygodnie, a blisko 40% dłużej niż dziesięć tygodni na leczenie.2 Urząd regulacyjny podał w lipcu 2025 r., że norma jest przekroczona we wszystkich grupach rozpoznań.14

Liczbę miejsc na studiach lekarskich i w szkoleniu specjalizacyjnym rząd ustala na podstawie rady niezależnego organu planowania kadr. W grudniu 2025 r. organ ten zalecił 3 330 miejsc na medycynie rocznie, przy 2 984 finansowanych obecnie. W maju 2026 r. rząd przyjął zalecenia dla lekarzy rodzinnych (1 028 miejsc) i specjalistów (1 320 miejsc w 2027 r.), a o liczbie miejsc na medycynie jeszcze nie zdecydował.15

Zadowolenie i wyniki

Holandia i Polska w badaniach opinii i w statystyce

Zadowoleni z dostępności dobrej opieki w miejscu zamieszkania (OECD / Gallup, 2024): Holandia 83%; Polska 51%.
Indeks jakości opieki z pięciu pytań (Ipsos, 2026): Holandia 63; Polska 35.
Zgony z przyczyn uleczalnych na 100 tys. mieszkańców: Holandia 60,0; Polska 132,7.
Oczekiwana długość życia przy urodzeniu, w latach (Eurostat, 2024): Holandia 81,9; Polska 78,5.
Każda miara ma własną skalę, zawsze od zera — słupki porównuje się w obrębie jednej miary.Źródło: OECD / Gallup, Health at a Glance 2025Źródło: STADA Health Report 2026Źródło: Ipsos Health Service Report 2026Źródło: Eurostat, hlth_cd_aprŹródło: Eurostat, demo_mlexpec

Odpowiedzialność zawodowa i karna

Zawodowa. Skargi na lekarzy i inne osoby wykonujące zawody medyczne rozpatrują regionalne sądy dyscyplinarne, a odwołania — sąd centralny. W 2025 r. do sądów regionalnych wpłynęły 1 262 skargi. Po rozprawie 190 uznano za zasadne: orzeczono 79 ostrzeżeń, 45 nagan, 16 zawieszeń i 14 skreśleń z rejestru. Sąd centralny utrzymał 78,3% zaskarżonych orzeczeń.16 Liczby obejmują wszystkie zawody medyczne, nie tylko lekarzy.

Cywilna. Każda placówka musi należeć do uznanej komisji rozstrzygania sporów, która może przyznać pacjentowi odszkodowanie do co najmniej 25 000 euro (ok. 111 tys. zł) bez procesu sądowego.17

Karna. Kodeks karny przewiduje za nieumyślne spowodowanie śmierci karę do dwóch lat więzienia, a przy lekkomyślności do czterech; za nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku — do roku, a przy lekkomyślności do dwóch lat. Jeśli czyn popełniono przy wykonywaniu zawodu, sąd może podwyższyć karę o jedną trzecią i zakazać wykonywania zawodu.18 Według wytycznych prokuratury miarą w sprawach medycznych jest rażące niedbalstwo, a przed decyzją o ściganiu prokurator zasięga opinii wyspecjalizowanego ośrodka.19 Liczby takich spraw nie znaleźliśmy.

Co może być ciekawe dla Polski

Widać w Holandii

każdemu, w publikacji urzędu albo placówki

  • Wynagrodzenie każdego członka zarządu szpitala — imiennie, w rocznym sprawozdaniu.
  • Czas oczekiwania w każdym szpitalu, zgłaszany co dwa tygodnie.
  • Liczbę skarg i orzeczeń sądów dyscyplinarnych, z podziałem na rodzaj kary.

Nie widać

także w Holandii

  • Zysku, który specjalista zostawia we własnej spółce.
  • Płatności ubezpieczycieli dla poszczególnych lekarzy.
  • Dodatkowych zajęć lekarzy szpitalnych w prywatnych klinikach.

Holenderski przykład pokazuje granicę jawności opartej na formie zatrudnienia. Limit i imienna publikacja obejmują zarządy i pracowników etatowych, a nie lekarzy, którzy tę samą pracę wykonują przez spółkę . W Polsce ten sam podział przebiega między etatem a kontraktem.

Metoda

Opis opieramy na tekstach holenderskich ustaw z urzędowej bazy aktów prawnych, dokumentach rządu i parlamentu, danych urzędu statystycznego (CBS) i urzędu regulacyjnego (NZa), sprawozdaniu sądów dyscyplinarnych oraz profilu Holandii przygotowanym przez OECD i Europejskie Obserwatorium dla Komisji Europejskiej. Wskaźniki porównawcze dla Holandii, Polski i Unii pochodzą z tych samych zbiorów Eurostatu i tego samego roku. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 EUR = 4,4559 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.

Dochody specjalistów podajemy za urzędem statystycznym jako średnie roczne, nieprzeliczone na pełny etat; dla lekarzy pracujących przez własne spółki obejmują wynagrodzenie i dywidendy, bez zysku zatrzymanego w spółce. Dane o koncentracji ubezpieczycieli pochodzą z instytutu prowadzonego przez samą branżę.

Przypisy 19ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
  1. Zorgverzekeringswet (ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym), art. 3 (obowiązek przyjęcia), art. 19 (udział własny) i art. 20 (dobrowolne podwyższenie udziału). ↩ ↩2

  2. OECD / European Observatory on Health Systems and Policies dla Komisji Europejskiej, State of Health in the EU. The Netherlands: Country Health Profile 2025, s. 6–7, 11–12. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Vektis, Zorgthermometer: Verzekerden in Beeld 2026. ↩

  4. Centraal Bureau voor de Statistiek, tabela 84061NED — dochody lekarzy specjalistów, aktualizacja 21.07.2026; bez psychiatrów. ↩ ↩2

  5. Nederlandse Zorgautoriteit, Kerncijfers huisartsenzorg — dane za 2025 r. ↩

  6. Rząd Holandii, Premie zorgverzekering. ↩

  7. Wet normering topinkomens, art. 4.1. ↩

  8. Rozporządzenie o maksymalnym wynagrodzeniu na 2026 r., Staatscourant 2025, nr 27439. ↩

  9. Regeling bezoldigingsmaxima topfunctionarissen zorg en jeugdhulp, art. 3 — klasy I–V. ↩

  10. Jaarverantwoording Zorg — centralny system sprawozdań placówek. ↩

  11. Transparantieregister Zorg — publikacja za 2025 r. ↩

  12. Nederlandse Zorgautoriteit, Toegang tot zorg. ↩

  13. Rząd Holandii, Krijg ik te maken met wachttijden als ik zorg nodig heb? ↩ ↩2

  14. Nederlandse Zorgautoriteit, Toegang tot geestelijke gezondheidszorg verder onder druk, 22.07.2025. ↩

  15. Rząd Holandii, stanowisko wobec planu kadr 2027–2030 (zalecenie organu z 19.12.2025), 22.05.2026. ↩

  16. Tuchtcolleges voor de Gezondheidszorg, sprawozdanie za 2025 r.: sądy regionalne i sąd centralny. ↩

  17. Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, art. 18 i art. 20. ↩

  18. Wetboek van Strafrecht (kodeks karny), art. 307–309, stan na 1.07.2026. ↩

  19. Openbaar Ministerie, wytyczne o postępowaniu karnym w sprawach medycznych (2010A022gh); ogłoszone w Staatscourant 2010, nr 15449, zmienione w 2012 r. (nr 26863). Obie publikacje podają okres ważności do 31.10.2014; prokuratura nadal prezentuje wytyczne jako obowiązujące. ↩

Historia zmian 1

ostatnia zmiana 19.11.2026 · Poprawka: zamiast „ok. 60% specjalistów pracuje na własny rachunek” podajemy dane urzędu statystycznego CBS za 2024 r. (54% z dochodem wyłącznie z etatu, 29% przez własną spółkę, 11% samozatrudnionych). Przypis o wytycznych prokuratury uzupełniony o publikację w dzienniku urzędowym.
  1. SprostowaniePoprawka: zamiast „ok. 60% specjalistów pracuje na własny rachunek” podajemy dane urzędu statystycznego CBS za 2024 r. (54% z dochodem wyłącznie z etatu, 29% przez własną spółkę, 11% samozatrudnionych). Przypis o wytycznych prokuratury uzupełniony o publikację w dzienniku urzędowym.

Jak powstał ten tekst. Źródła to publiczne dokumenty, dane i akty prawne — każde z linkiem w przypisach. Narzędzia AI pomagają je opracować: uporządkować, policzyć i zredagować tekst. O tezach decyduje redakcja, która zatwierdza każdą publikację.

Widzisz błąd? Poprawki publikujemy w rejestrze sprostowań z datą i opisem zmiany. Opisujemy mechanizmy, a nie konkretne osoby.

Zgłoś sprostowanie

Stanowisko redakcji

Jawne kwoty, chronione nazwiska.

Postulujemy, by państwo co kwartał publikowało łączne wynagrodzenie każdej osoby pracującej w placówkach z umową z NFZ — zsumowane ze wszystkich miejsc pracy, pod stałym identyfikatorem zamiast imienia i nazwiska.

Poznaj postulatProjekt ustawy

Etap: weryfikacja prawna · wersja 0.3

Popularne