Dania finansuje leczenie z podatków i nie pobiera od pacjenta opłat za wizytę u lekarza ani za pobyt w szpitalu. Opisujemy, jak ten system działa według duńskich ustaw i dokumentów urzędowych, i sprawdzamy, co w nim jest jawne. Dwa rozwiązania wyróżniają Danię: prawo pacjenta do prywatnego szpitala na koszt regionu, gdy publiczny nie zmieści się w terminie, oraz urzędowa, imienna lista powiązań lekarzy z przemysłem.
Państwo, regiony i gminy
Za ochronę zdrowia odpowiadają trzy szczeble władzy. Państwo ustala zasady i dzieli pieniądze, pięć regionów prowadzi szpitale i finansuje lekarzy poza szpitalami, a 98 gmin zajmuje się rehabilitacją, opieką długoterminową i profilaktyką. Szpitale są niemal wyłącznie własnością regionów. Lekarze rodzinni prowadzą własne praktyki i to oni kierują pacjenta do specjalisty.1
Ten układ zmienia się od 1 stycznia 2027 r. Parlament uchwalił reformę 11 czerwca 2025 r.: regiony stołeczny i Zelandia połączą się w Region Danii Wschodniej, a w każdym regionie powstaną rady zdrowia złożone z radnych regionu i gmin.2
Ile to kosztuje
Wydatki bieżące na zdrowie w 2024 r. (Eurostat)
Budżet regionów ustala co roku umowa z rządem. Umowa na 2027 r. podnosi poziom wydatków regionów na zdrowie o 2,3 mld koron (ok. 1,37 mld zł) i przewiduje 7,25 mld koron (ok. 4,32 mld zł) na inwestycje. Wprowadza też limit wydatków szpitali, a 1 mld koron dotacji (ok. 596 mln zł) uzależnia od tego, czy regiony utrzymają się w budżetach.3
Budżet regionu i stawka za pacjenta
Szpitale dostają pieniądze z budżetu regionu. Dodatkowe mechanizmy, które wiązały część pieniędzy z wynikami i z udziałem gmin w kosztach, reforma znosi.2
Lekarz rodzinny rozlicza się z regionem według umowy zbiorowej. Według tabeli organizacji lekarzy rodzinnych obowiązującej od kwietnia do września 2026 r. dostawał 570,96 korony rocznie (ok. 340 zł) za każdego zapisanego pacjenta i 172,88 korony (ok. 103 zł) za konsultację w gabinecie.4 Prawo do rozliczania się z regionem jest limitowane: nowe numery świadczeniodawcy region wydaje tylko w 17 gminach z największym brakiem lekarzy, a istniejące można odkupić od poprzednika.1
Ile płaci pacjent
Wizyta u lekarza rodzinnego, u specjalisty ze skierowaniem i pobyt w szpitalu są bezpłatne. Pacjent dopłaca do leków i do leczenia zębów; na te wydatki, a także na szybszy dostęp do prywatnych klinik, Duńczycy kupują prywatne polisy — sami albo przez pracodawcę.1 Z kieszeni pacjentów pochodzi 14,6% wydatków na zdrowie, nieco mniej niż średnio w Unii.
Praca i zarobki lekarzy
Lekarze szpitalni są pracownikami regionów i zarabiają według układu zbiorowego. Stawka podstawowa lekarza specjalisty wynosi od kwietnia 2026 r. 65 228 koron miesięcznie (ok. 38,9 tys. zł); pracodawca dopłaca do tego składkę emerytalną.5 Starszy lekarz (overlæge) dostaje w regionie Dania Południowa od kwietnia 2026 r. od 73 316 do 76 311 koron miesięcznie (ok. 43,7–45,5 tys. zł), zależnie od stażu.6 Obie kwoty nie obejmują dyżurów ani dodatków lokalnych, więc nie są pełnym zarobkiem. Średniej płacy lekarza z urzędowej statystyki nie znaleźliśmy.
Praca publiczna i prywatna jednocześnie
Lekarz szpitalny może mieć dodatkowe zajęcia, o ile da się je pogodzić z pracą w szpitalu. Porozumienie zbiorowe nakłada obowiązek informowania pracodawcy o takich zajęciach na lekarzy naczelnych, starszych lekarzy i lekarzy oddziałowych — nie na wszystkich lekarzy — a regiony odpowiadają za jego stosowanie.7
Jak to działało, sprawdził w 2016 r. duński urząd kontroli państwowej. Dwa z trzech zbadanych regionów nie zapewniły, że dodatkowe zajęcia lekarzy da się pogodzić z pracą w szpitalu, a żaden z wybranych szpitali nie ustalił kryteriów oceny. Według parlamentarnych rewizorów blisko połowa ordynatorów kierujących oddziałami miała dodatkowe zajęcia, choć w dwóch regionach regułą był zakaz.7 To ustalenia z 2016 r. W 2018 r. urząd uznał, że regiony wdrożyły środki zaradcze — m.in. elektroniczną rejestrację dodatkowych zajęć w dwóch regionach — i zamknął sprawę.8 Nowszej kontroli nie znaleźliśmy.
Sprawa ma w Danii dodatkową wagę, bo publiczny system sam kieruje pacjentów do prywatnych szpitali, gdy nie mieści się w terminie.9
Co jest jawne
Powiązania lekarzy z przemysłem. Lekarz, który współpracuje z firmą farmaceutyczną albo producentem wyrobów medycznych, musi to zgłosić agencji leków albo uzyskać jej zgodę. Agencja publikuje na swojej stronie imię i nazwisko lekarza, numer jego prawa wykonywania zawodu, firmę, rodzaj i okres powiązania oraz łączną kwotę, którą lekarz dostał od firmy w roku kalendarzowym. Wpis znika dwa lata po zakończeniu współpracy. Udziały w jednej firmie warte do 200 000 koron (ok. 119 tys. zł) w dniu nabycia wystarczy zgłosić; większe wymagają zgody agencji.10
Płaca pracownika publicznego — na wniosek. Ustawa o jawności wyłącza z dostępu sprawy kadrowe, ale z wyjątkiem: o każdym zatrudnionym w sektorze publicznym trzeba udostępnić imię i nazwisko, stanowisko, wykształcenie, zadania, warunki płacowe i podróże służbowe. Od 2024 r. nazwiska nie udostępnia się, gdy sprzeciwiają się temu istotne względy bezpieczeństwa pracownika.11 Lekarze szpitalni są pracownikami regionów, więc przepis ich obejmuje. To dostęp na wniosek, a nie publikacja — i nie znaleźliśmy przykładu, jak regiony stosują go wobec lekarzy.
Decyzje dyscyplinarne — w czterech przypadkach z nazwiskiem. Urząd skarg pacjentów publikuje decyzję z imieniem, nazwiskiem i numerem prawa wykonywania zawodu, gdy lekarz dostał krytykę z upomnieniem, trzecią krytykę w ciągu pięciu lat, gdy zachodzi podejrzenie przestępstwa z ustawy o zawodach medycznych albo gdy krytyka dotyczy zabiegu kosmetycznego. Decyzja jest dostępna przez dwa lata.12
Czas oczekiwania. Urząd danych o zdrowiu mierzy czas do diagnostyki, leczenia i operacji, a ministerstwo ogłasza wyniki co roku dla kraju i każdego regionu.13
Czego nie widać. Nie znaleźliśmy publikacji o tym, ile region wypłaca poszczególnym praktykom, ani jawnej listy dodatkowych zajęć lekarzy szpitalnych.
Ilu jest lekarzy i jak długo się czeka
Lekarze i niezaspokojone potrzeby zdrowotne (Eurostat)
Duńska ustawa daje pacjentowi dwa terminy. Region ma zapewnić diagnostykę w ciągu miesiąca, jeśli to medycznie możliwe, a gdy nie — przedstawić w tym czasie plan dalszych badań. Leczenie ma zaproponować w ciągu miesiąca od zakończenia diagnostyki. Jeśli nie dotrzyma któregoś z terminów, pacjent może wybrać prywatny szpital albo klinikę, z którymi regiony mają umowę, a koszt pokrywa region.9 1
W 2024 r. prawo do diagnostyki w terminie dotrzymano w 79% przypadków chorób somatycznych — od 73% w regionach Jutlandia Środkowa i Zelandia do 93% w Jutlandii Północnej. Na leczenie czekało się średnio 40 dni, a na operację 57 dni.13
W opiece podstawowej brakuje lekarzy: w 2024 r. było ok. 3 500 lekarzy rodzinnych.1
Zadowolenie i wyniki
Dania i Polska w badaniach opinii i w statystyce
Odpowiedzialność zawodowa i karna
Zawodowa. Skargi na lekarzy rozpatruje komisja dyscyplinarna ochrony zdrowia. W 2025 r. zakończyła 2 365 spraw i wydała 2 042 rozstrzygnięcia; 79% nie zawierało krytyki, 17% kończyło się krytyką, a 3% krytyką z upomnieniem. Najwięcej skarg — 40% — dotyczyło lekarzy rodzinnych i dyżurnych.12 Urząd bezpieczeństwa pacjentów może tymczasowo odebrać albo ograniczyć prawo wykonywania zawodu; trwale robi to sąd, na wniosek urzędu.14 W 2025 r. urząd wydał 87 decyzji, od których przysługiwało odwołanie.15
Karna. Ustawa o zawodach medycznych ma własny przepis karny: lekarz, który dopuszcza się poważniejszego lub powtarzającego się zaniedbania albo niedbalstwa, podlega grzywnie albo karze do czterech miesięcy więzienia.14 Ile takich spraw trafia do sądów, nie ustaliliśmy.
Odszkodowania. Pacjent nie musi pozywać lekarza. Szkodę zgłasza do publicznej instytucji, która ocenia, czy dało się jej uniknąć. W 2025 r. wpłynęło 16 621 zgłoszeń szkód z leczenia, odszkodowanie przyznano w 25% rozstrzygniętych spraw, a łączna kwota wyniosła 898,95 mln koron (ok. 536 mln zł). Jak wynika z tabel raportu, od 2024 r. statystyka obejmuje też dentystów, więc nie porównuje się wprost z wcześniejszymi latami.16 Szerzej o tym modelu piszemy w tekście o odszkodowaniach bez orzekania o winie.
Co może być ciekawe dla Polski
Widać w Danii
każdemu, w publikacji urzędu
- Powiązania lekarza z przemysłem — z nazwiskiem i łączną roczną kwotą od każdej firmy.
- Odsetek pacjentów zdiagnozowanych w ustawowym terminie w każdym regionie.
- Decyzje dyscyplinarne z nazwiskiem — przy powtarzającej się albo poważnej krytyce.
Nie widać
także w Danii
- Wypłat regionu dla poszczególnych praktyk lekarskich.
- Dodatkowych zajęć lekarzy szpitalnych w prywatnych klinikach.
- Liczby spraw karnych wobec lekarzy.
Duński termin jest inaczej skonstruowany niż polska lista oczekujących. Pacjent zna datę, po której wolno mu pójść gdzie indziej, a koszt opóźnienia ponosi region, nie pacjent. Druga rzecz to lista powiązań z przemysłem: zbiera ją i publikuje urząd, na podstawie ustawy, z kwotą przy nazwisku.
Metoda
Opis opieramy na tekstach duńskich ustaw i rozporządzeń z urzędowej bazy aktów prawnych, umowie rządu z regionami na 2027 r., raportach urzędów skarg pacjentów i odszkodowań, sprawozdaniu urzędu kontroli państwowej oraz profilu Danii przygotowanym przez OECD i Europejskie Obserwatorium dla Komisji Europejskiej. Wskaźniki porównawcze dla Danii, Polski i Unii pochodzą z tych samych zbiorów Eurostatu i tego samego roku. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 DKK = 0,5961 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.
Płace podajemy jako stawki podstawowe z układów zbiorowych — bez dyżurów, dodatków i składki emerytalnej pracodawcy. Stawki lekarzy rodzinnych pochodzą z tabeli ich organizacji i są ceną usługi, a nie dochodem praktyki.
Przypisy 16ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
OECD / European Observatory on Health Systems and Policies dla Komisji Europejskiej, State of Health in the EU. Denmark: Country Health Profile 2025, s. 6, 11–12, 15. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Ministerstwo spraw wewnętrznych i zdrowia Danii, pismo do gmin i regionów o uchwaleniu ustaw wdrażających reformę zdrowia, 24.06.2025. ↩ ↩2
-
Rząd Danii i Danske Regioner, Aftale om regionernes økonomi 2027, czerwiec 2026. ↩
-
Lægeforeningen / PLO, tabela honorariów lekarzy rodzinnych na okres 1.04–1.10.2026 — tabela organizacji lekarzy, nie tekst umowy. ↩
-
Region Nordjylland, tabela płac lekarzy według układu zbiorowego 33.06.1, stan na 1.04.2026 — wiersz „Grundløn (speciallæge)”. Wcześniej, od 1.11.2025: 63 699,67 korony (Lægeforeningen). ↩
-
Region Syddanmark, płace ordynatorów według układu zbiorowego od 1.04.2026. ↩
-
Rigsrevisionen, odpowiedź ministra zdrowia w sprawie sprawozdania nr 3/2016 o dodatkowych zajęciach lekarzy szpitalnych, 17.03.2017. ↩ ↩2
-
Rigsrevisionen, nota o działaniach po sprawozdaniu nr 3/2016 o dodatkowych zajęciach lekarzy szpitalnych, RN 1110/18, 29.10.2018. ↩
-
Ustawa o zdrowiu (sundhedsloven), tekst jednolity nr 896 z 5.10.2026, § 82 b i § 87. ↩ ↩2
-
Rozporządzenie nr 879 z 28.06.2024 o powiązaniach pracowników ochrony zdrowia z firmami farmaceutycznymi i producentami wyrobów medycznych, § 10 i § 17. ↩
-
Ustawa o jawności w administracji (offentlighedsloven), tekst jednolity nr 145 z 24.02.2020, § 21 ust. 1–3, zmieniony ustawą nr 655 z 11.06.2024. ↩
-
Styrelsen for Patientklager, sprawozdanie komisji dyscyplinarnej ochrony zdrowia za 2025 r., s. 8–9, 16–18. ↩ ↩2
-
Ministerstwo spraw wewnętrznych i zdrowia Danii, Nationale mål for sundhedsvæsenet 2025 — dane za 2024 r. ↩ ↩2
-
Ustawa o autoryzacji pracowników ochrony zdrowia (autorisationsloven), tekst jednolity nr 1008 z 29.08.2024, § 9, § 11 i § 75. ↩ ↩2
-
Styrelsen for Patientklager, sprawozdanie komisji odwoławczej od decyzji nadzorczych za 2025 r. ↩
-
Patienterstatningen, szkody z leczenia w 2025 r. — cały kraj, dane z 27.05.2026. ↩
Historia zmian 1
ostatnia zmiana 19.11.2026 · Aktualizacja: stawka podstawowa specjalisty według tabeli z 1 kwietnia 2026 r. (65 228 koron miesięcznie, wcześniej 63 699,67). Dopisane, że w 2018 r. urząd kontroli zamknął sprawę dodatkowych zajęć lekarzy po działaniach regionów.
Aktualizacja: stawka podstawowa specjalisty według tabeli z 1 kwietnia 2026 r. (65 228 koron miesięcznie, wcześniej 63 699,67). Dopisane, że w 2018 r. urząd kontroli zamknął sprawę dodatkowych zajęć lekarzy po działaniach regionów.