Program lekowy to leczenie drogim lekiem, zwykle biologicznym albo onkologicznym, które NFZ finansuje w szpitalu według ściśle opisanych kryteriów. W 2025 r. NFZ rozliczył w programach lekowych 15,53 mld zł, a leczyło się w nich 337 571 osób.1 Na koniec września 2026 r. szpitale zgłosiły NFZ 11 935 osób na listach oczekujących do 141 programów.2
9 137osób
po wyłączeniu jednego szpitala, którego dane wymagają wyjaśnienia
33,2dnia
średni czas oczekiwania osób przyjętych we wrześniu, bez tego szpitala
1,08mld zł
nierozliczonych nadwykonań w programach za I półrocze 2026 r.
Prawo do leczenia, które ma limit
Program lekowy jest świadczeniem gwarantowanym: kto spełnia kryteria, ma prawo do leczenia.3 Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że kwalifikacja ma być wyłącznie medyczna i że niedopuszczalne są ograniczenia wynikające z sytuacji finansowej szpitala.1 Jednocześnie programy lekowe „zaliczane są do świadczeń limitowanych”: szpital dostaje pieniądze do wartości umowy z NFZ, a za leczenie ponad nią, czyli tzw. nadwykonania, NFZ płaci później, gdy ma na to środki.4
Ministerstwo tłumaczy, że nie może podnosić wartości umów do bieżących potrzeb, bo najpierw muszą wystarczyć pieniądze na świadczenia bez limitu i na leczenie dzieci.4 A potrzeby rosną szybko. Za same leki w programach NFZ zapłacił w 2025 r. 13,95 mld zł, ponad cztery razy więcej niż w 2017 r., a liczba leczonych wzrosła w tym czasie prawie trzykrotnie.5
Wydatki NFZ na leki w programach lekowych wzrosły od 2017 r. ponad czterokrotnie
Według relacji szpitali, które przytoczył Rzecznik Praw Obywatelskich, roczna umowa wyczerpuje się często po około pół roku, a dalej szpital kupuje leki na kredyt i czeka, aż NFZ zapłaci za nadwykonania.6 To relacja, nie pomiar. Skalę zaległości pokazują dane ministerstwa, opisane na końcu tekstu.
W praktyce chory przechodzi kilka etapów, a na każdym może czekać.
- 01.
Decyzja o refundacji. Minister wpisuje lek i program na listę refundacyjną.
- 02.
Umowa ze szpitalem. NFZ ogłasza postępowanie i podpisuje umowy. W 2025 r. trwało to średnio 104,8 dnia, w dolnośląskim prawie 185, przy założeniu do 80 dni.
- 03.
Kwalifikacja. Lekarze sprawdzają, czy chory spełnia kryteria programu.
- 04.
Lista oczekujących i pierwsza dawka. Zakwalifikowany czeka na rozpoczęcie leczenia. Ten etap opisują dane NFZ.
Czas na zawarcie umów podało ministerstwo na posiedzeniu sejmowej podkomisji.7
Przy nowych programach ten drugi etap ma przestać opóźniać leczenie. 19 listopada 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację ustawy refundacyjnej: 417 posłów było za, nikt przeciw, 17 wstrzymało się.8 Gdy dla leku bez refundowanego odpowiednika tworzy się nowy program lekowy, minister będzie mógł zapowiedzieć go w wykazie refundacyjnym o jedno wydanie wcześniej, a Prezes NFZ ma w tym czasie podpisać umowy ze szpitalami tak, by leczenie mogło ruszyć od pierwszego dnia obowiązywania decyzji o refundacji.9 Według uzasadnienia projektu to około trzech miesięcy na zawarcie umów. Przepis ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., a ustawa trafi teraz do Senatu.
Zmiana dotyczy tylko nowych programów. Nie zmienia limitów w umowach ani list oczekujących w programach, które już działają. Dalej w tekście chodzi o ostatni etap, bo tylko on jest mierzony co miesiąc.
Ilu chorych czeka
NFZ co miesiąc publikuje pliki z liczbą osób na listach oczekujących w każdej komórce szpitala, czyli w oddziale albo poradni, i średnim czasem oczekiwania.2 Wymaga tego ustawa.3 Każdy chory na liście ma kategorię medyczną: stabilną albo pilną. Na liście nie ma osób, które już się leczą i kontynuują terapię, ani tych, których szpital w ogóle nie wpisał.
Bez tego szpitala na liście było 9 137 osób, w tym 1 966 w stanie pilnym. We wrześniu leczenie zaczęło 4 531 osób z list.2 Wcześniejsze szacunki z danych NFZ mówiły o „około 9 tys.” w marcu i ponad 9 400 pod koniec kwietnia 2026 r.611 Nie wiemy, czy liczono je tak samo, więc nie porównujemy ich wprost.
Średnio kilka tygodni
Osoby przyjęte do programów we wrześniu czekały średnio 33,2 dnia, a z gorzowskim szpitalem 39,8 dnia.2 Bez tego szpitala połowa przyjętych trafiła do komórek, w których średni czas nie przekraczał 17 dni, a 90% do takich, gdzie nie przekraczał 79 dni. Do komórek ze średnią powyżej pół roku trafiło 2,8% przyjętych.
Średnia ma jedną wadę: liczy tylko tych, których już przyjęto. Lista może być długa, ale schodzić szybko, albo krótsza i stać w miejscu. Dlatego obok liczby czekających trzeba patrzeć na to, ile osób przyjęto.
Największe kolejki: w chorobach siatkówki przyjęto we wrześniu więcej osób, niż czeka, w reumatologii prawie pięć razy mniej
Najwolniej lista schodzi w reumatologii. W programach reumatologicznych (bez szpitala w Gorzowie) czekało 1 531 osób, a przyjęto 267. W dolnośląskim czekało 400 osób, a przyjęto 15.2
Adres ma znaczenie
Lepszy obraz niż lista NFZ daje rejestr samych programów (SMPT), w którym widać, kiedy chorego zakwalifikowano i czy dostał pierwszą dawkę. Polskie Towarzystwo Reumatologiczne policzyło z niego, że z 5 027 osób zakwalifikowanych do leczenia w reumatologii od stycznia do września 2026 r. pierwszej dawki nie dostało 1 166, czyli 23%.12 PTR uważa to za liczbę minimalną, bo nie obejmuje chorych, których ośrodki nie kwalifikowały z powodu trudności finansowych.
W dolnośląskim ponad połowa zakwalifikowanych czeka na pierwszą dawkę, w lubelskim 1%
Wśród zakwalifikowanych w styczniu 59 osób nie dostało pierwszej dawki do 19 października, czyli przez co najmniej 261 dni.12 Nie zawsze powodem są pieniądze: ministerstwo wskazuje też względy kliniczne i decyzje samych pacjentów.13
Dla chorego to nie jest tylko statystyka. Według europejskich zaleceń EULAR reumatoidalne zapalenie stawów leczy się najpierw metotreksatem, a jeśli w ciągu 3–6 miesięcy nie działa wystarczająco, chorym z czynnikami złego rokowania dodaje się lek biologiczny albo podobny.14 Miesiące czekania na pierwszą dawkę wydłużają okres, w którym według tych zaleceń leczenie powinno już zostać zmienione.
Pojedyncze szpitale pokazują, jak limit działa w praktyce. W Szpitalu Uniwersyteckim nr 2 w Bydgoszczy w lutym wstrzymano kwalifikację do leczenia biologicznego w reumatologii.15 Latem potrzeby szpitala szacowano na 170 mln zł wobec 127 mln zł w umowie, a oddział NFZ odpowiadał, że nie może zwiększyć limitu.16 Do października wartość umów szpitala na programy wzrosła do ok. 149 mln zł,10 ale we wrześniu szpital nadal zgłaszał 126 czekających i 5 przyjętych.2 W krakowskim Szpitalu im. Dietla czekało we wrześniu 166 osób, w tym 160 w stanie pilnym, a przyjęto jedną.2 Według relacji z lipca czekało tam wtedy 120 zakwalifikowanych, a nowoczesne leczenie od 8–9 miesięcy ograniczano do przypadków zagrożenia życia.17
Onkologia i szpitale, które mówią co innego
Spośród 142 programów lekowych 41 to programy onkologiczne.1 W lipcu „Rzeczpospolita” opisała pismo, w którym Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wyznaczył pacjentce z rakiem piersi rozpoczęcie leczenia na pierwszy kwartał 2027 r., z powodu braku możliwości sfinansowania.18 Szpital zaprzeczył, że wstrzymał leczenie, a oddział NFZ potwierdził, że dostał zgłoszenia i prowadzi postępowanie wyjaśniające.19 We wrześniu szpital zgłosił we wszystkich programach 163 czekających, 78 przyjętych i średnio 15 dni czekania.2
Szpitale pytane w sierpniu o programy lekowe odpowiadały różnie. Narodowy Instytut Onkologii zapewniał, że kwalifikuje chorych na bieżąco i nie wydłuża czasu z przyczyn organizacyjnych ani lekowych. Na bieżąco kwalifikuje też Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku, a jeden ze szpitali uniwersyteckich w Szczecinie przyznał, że kwalifikacja może się wydłużać.20 Bez danych o tym, ilu chorych czeka po kwalifikacji i dlaczego, nie da się rozstrzygnąć, który z tych obrazów jest typowy.
Skąd się biorą rekordy po tysiąc dni
W doniesieniach o programach lekowych często pojawiają się rekordy: 2 356 dni w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, 875 dni w mukowiscydozie.21 Podało je narzędzie Obserwator, przygotowane z inicjatywy Komitetu Farmaceutycznego AmCham, który zrzesza firmy farmaceutyczne.11 Rekordy pochodzą ze średnich, które szpitale podają dla pojedynczych komórek, więc nie opisują, jak długo czekał konkretny chory.
Wartość 875 dni pochodzi z komórki, w której we wrześniu nie czekał nikt i nikogo nie przyjęto.2 W plikach za wrzesień takich wierszy w programach lekowych, z czasem oczekiwania przy zerze przyjętych, jest 663. Wartość 1 635 dni z analizy NFZ dla tego samego programu22 Fundusz uznał w Sejmie za błąd sprawozdawczy. Na tym samym posiedzeniu NFZ podał jednak, że w dolnośląskim pierwszy termin w tym programie widoczny na stronie Funduszu przypadał na lata 2027–2028.7 Problem jest więc realny, tylko rekord źle go mierzy. Dlatego w tym tekście podajemy średnie ważone liczbą przyjętych i liczbę czekających.
Czy kolejki rosną
NFZ nie udostępnia poprzednich miesięcy, więc z jego strony nie da się tego sprawdzić. Strona zapisuje pliki od danych za wrzesień 2026 r., a maj udało się odzyskać, bo serwer NFZ podał je ponownie.2 Z tych dwóch punktów wynika, że lista bez gorzowskiego szpitala wydłużyła się o 18%: z 7 727 do 9 137 osób. Dwa punkty to sygnał, nie trend.
Wszystkie miesiące są do pobrania w jednym pliku CSV, który otworzysz w arkuszu kalkulacyjnym: wiersz to miesiąc, program, szpital i komórka, w których ktoś czekał albo został przyjęty, z kategorią, liczbą czekających, przyjętych i średnim czasem. Nazwy praktyk, które mogą zawierać imię i nazwisko, są połączone w jedną pozycję na województwo.
Czego nie wiedzą ministerstwo i NFZ
Ministerstwo Zdrowia napisało 7 października 2026 r., że ani ono, ani NFZ „nie posiadają danych” o pacjentach, którzy spełniają kryteria programu, ale czekają z przyczyn związanych z wartością umowy szpitala.13 Wiadomo za to, ile szpitale leczyły ponad limit: za pierwsze półrocze 2026 r. na rozliczenie czekało 1 082 118 385,90 zł, z czego 859,96 mln zł za leki.13 W lipcu NFZ przeznaczył 566,1 mln zł na leki w programach lekowych i chemioterapii za I kwartał, a w październiku 3,36 mld zł na nadwykonania za II kwartał, także w innych świadczeniach. Nie podał, ile z tej drugiej kwoty trafiło na same programy lekowe.23
Lista oczekujących też nie mówi wszystkiego. Rzecznik Praw Obywatelskich opisywał sygnały o „nieformalnych listach” i wstrzymanej kwalifikacji,6 a takich chorych w danych NFZ nie ma.
Przypisy 27ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 19050. ↩ ↩2 ↩3
-
NFZ, Gdzie się leczyć, Pliki z danymi, stan na koniec września 2026 r. (pliki wygenerowane 15.10.2026). Programy lekowe to wiersze z kodem świadczenia zaczynającym się od 90. Sumy, średnie ważone i rozkład czasu oczekiwania policzyła redakcja. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10
-
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U. 2025 poz. 1461: art. 15 ust. 2 pkt 15 (programy lekowe), art. 20 (listy oczekujących), art. 23 ust. 2 (publikacja przez NFZ). ↩ ↩2
-
Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 13697; to samo w odpowiedzi na interpelację nr 14842. ↩ ↩2
-
NFZ, statystyka programów lekowych (API): refundacja leków i liczba leczonych w latach 2017–2025, pobrane 30.10.2026. ↩ ↩2
-
Rzecznik Praw Obywatelskich, posiedzenie Komisji Ekspertów do spraw Zdrowia o programach lekowych, 10.06.2026, dane NFZ. ↩ ↩2 ↩3
-
Sejm, Komisja Zdrowia, Podkomisja stała do spraw organizacji ochrony zdrowia, posiedzenie 16.04.2026, zapis przebiegu. ↩ ↩2
-
Sejm, 69. posiedzenie, głosowanie nr 39, 19.11.2026: głosowanie nad całością projektu ustawy o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw. ↩
-
Sejm, sprawozdanie Komisji Zdrowia, druk nr 3328: art. 1 pkt 7 lit. c (nowe ust. 3b i 3c w art. 11 ustawy o refundacji) i art. 22 (wejście w życie). Poprawki z drugiego czytania (druk nr 3328-A) nie zmieniły tych przepisów. Trzy miesiące: uzasadnienie projektu, druk nr 3281. ↩
-
NFZ, API umów, umowy szpitali na 2026 r., stan na październik 2026 r. ↩ ↩2
-
PAP, Obserwator — platforma, która skróci kolejkę do programów lekowych, dane narzędzia przygotowanego z inicjatywy firm farmaceutycznych. ↩ ↩2
-
Polskie Towarzystwo Reumatologiczne, materiał na posiedzenie parlamentarnego zespołu 22.10.2026, dane z SMPT według stanu na 19.10.2026. Liczbę dni policzyła redakcja. ↩ ↩2
-
Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 19419, 7.10.2026; kwota nadwykonań według stanu na 2.09.2026. ↩ ↩2 ↩3
-
Smolen J.S. i in., EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2022 update, Annals of the Rheumatic Diseases 2023;82:3–18. ↩
-
MedExpress, Programy lekowe: już w lutym zabrakło pieniędzy na włączanie nowych pacjentów, 27.02.2026. ↩
-
money.pl, Leki są na liście, pieniędzy brak, 1.07.2026. ↩
-
Rynek Zdrowia, Nadwykonania w programach lekowych wydłużają kolejki do leczenia, 29.07.2026 (relacja z posiedzenia); liczby za wrzesień z plików NFZ. ↩
-
Rzeczpospolita, Szpital w Łodzi odsyła chorych na raka, 20.07.2026. ↩
-
Łódzki Oddział Wojewódzki NFZ, odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, 4.08.2026. ↩
-
Rynek Zdrowia, Zadyszka w programach lekowych. Szpitale mają niezapłacone nadwykonania, pacjenci czekają na terapie, 18.08.2026. ↩
-
mZdrowie, Najdłuższe kolejki do programów lekowych sięgają kilku lat, 5.10.2026, za narzędziem Obserwator. ↩
-
Rynek Zdrowia, Miał zesztywniające zapalenie, czekał 1635 dni, 17.04.2026. ↩
-
NFZ, dodatkowe 600 mln zł na leki w programach lekowych i w chemioterapii, 23.07.2026; 3,3 mld zł na nadwykonania, 23.10.2026. ↩
-
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 20 ust. 2 pkt 2. ↩
-
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 19 ust. 1. ↩
-
Rzecznik Praw Pacjenta, pismo do NFZ w sprawie odmów kwalifikacji do programów lekowych w Szczecinie, 12.06.2026, sygn. RzPP-DWS.071.49.2026. ↩
Historia zmian 1
ostatnia zmiana 19.11.2026 · Sejm uchwalił 19 listopada nowelizację ustawy refundacyjnej (417 za, 0 przeciw, 17 wstrzymało się). Dopisane w sekcji o etapach: przy nowych programach lekowych NFZ ma podpisać umowy ze szpitalami tak, by leczenie mogło ruszyć od pierwszego dnia refundacji. Zmiana nie dotyczy limitów w umowach ani list oczekujących w działających programach. Ustawa trafi do Senatu.
Sejm uchwalił 19 listopada nowelizację ustawy refundacyjnej (417 za, 0 przeciw, 17 wstrzymało się). Dopisane w sekcji o etapach: przy nowych programach lekowych NFZ ma podpisać umowy ze szpitalami tak, by leczenie mogło ruszyć od pierwszego dnia refundacji. Zmiana nie dotyczy limitów w umowach ani list oczekujących w działających programach. Ustawa trafi do Senatu.