Aktualizacja Nowe: przeglądarka monitoringu płac — 1 358 placówek

EN

Mechanizmy

Rozliczenia: ryczałt, punkty, nadwykonania.

Szpital z sieci szpitali dostaje od NFZ ryczałt — kwotę ustaloną z góry na okres rozliczeniowy, zależną od punktów wykazanych wcześniej. Pełną zachowuje, gdy wykaże co najmniej 98% punktów, na których ją oparto, a to, czy rozliczenia zgadzają się z dokumentacją, sprawdza tylko kontrola NFZ.

Aktualizacja
Opracowanie
Redakcja
Czas czytania
9 min

Szpital rzadko dostaje od NFZ zapłatę za konkretnego pacjenta. Placówka z sieci szpitali otrzymuje dużą część pieniędzy z góry, jako ryczałt, którego wysokość zależy od punktów wykazanych wcześniej. Jak powstaje sama cena, wyjaśniamy w tekście Wycena świadczeń. Tu opisujemy, jak ta cena zamienia się w przelew dla szpitala: ryczałt, pracę ponad plan, grupy JGP i kontrole.

Ryczałt: kwota z góry za cały okres

Od 1 października 2017 r. działa podstawowy szpitalny system zabezpieczenia świadczeń (PSZ), potocznie nazywany siecią szpitali. Szpital z sieci dostaje na swoje profile ryczałt, czyli kwotę ustaloną z góry na okres rozliczeniowy. Długość okresu — kwartał, pół roku albo rok — wyznacza prezes NFZ. Szpital nadal sprawozdaje każde świadczenie, ale wycena tych sprawozdań działa jak licznik, który wyznaczy ryczałt na następny okres, a nie jak faktura.

Wzór, który przy starcie sieci przedstawił ówczesny wiceminister zdrowia, łączy cztery elementy:1

  1. 01.

    Wykonanie. Ile punktów szpital wykazał w stosunku do podstawy dotychczasowego ryczałtu — od tego zależy próg 98%.

  2. 02.

    Nadwykonania. Praca ponad plan liczy się tylko w części, według degresywnej skali.

  3. 03.

    Wzrost planu NFZ. Dodatkowe pieniądze, gdy rośnie plan finansowy Funduszu.

  4. 04.

    Jakość. Premia m.in. za akredytację, za więcej świadczeń ambulatoryjnych i za mniej ponownych hospitalizacji.

Poza ryczałtem są m.in. szpitalne oddziały ratunkowe, izby przyjęć oraz nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Ten sam wiceminister, współautor reformy, szacuje na swoim blogu, że poza ryczałtem było ok. 46% wartości świadczeń szpitali sieci: część opłacana do limitu z umowy, część bez limitu.2 To szacunek autora zmian, bez podanej metody, a nie dane NFZ. Z tego samego wpisu wynika, że rozporządzenie o ryczałcie zmieniano już w 2018 r.; kolejne zmiany przyszły m.in. w 2024 i 2026 r. Sam próg 98% brzmi jednak w obecnym tekście jednolitym tak samo jak w pierwotnej wersji z 2017 r.3

Próg 98%: dzisiejsze punkty to jutrzejszy ryczałt

Szpital z sieci, który w okresie rozliczeniowym wykaże co najmniej 98% punktów, na których oparto jego dotychczasowy ryczałt, zachowa w kolejnym okresie ryczałt w pełnej podstawie, skorygowanej m.in. o zmianę taryf i współczynnik jakości. Jeśli wykaże mniej, podstawą kolejnego ryczałtu staje się faktycznie wykazana liczba punktów.3 Przy wykonaniu równym dokładnie 98% ryczałt zostaje pełny, bo przepis stawia warunek „co najmniej”.

Dwa zastrzeżenia. Mianownikiem nie jest plan z umowy, tylko liczba punktów, z której wyliczono dotychczasowy ryczałt. A sam próg dotyczy wyłącznie szpitali z sieci (PSZ) i ustalania ich ryczałtu na następny okres — innych umów z NFZ ten przepis nie obejmuje.

W sieci szpitali poniżej progu 98% podstawa ryczałtu spada razem z wykazanymi punktami, a od progu w górę zostaje w całości.

Punkty wykazane wobec podstawy dotychczasowego ryczałtuPodstawa ryczałtu na kolejny okres
50%50% dotychczasowej podstawy
97%97% dotychczasowej podstawy
co najmniej 98%, np. 98% lub 99%100% dotychczasowej podstawy
ponad 100%100% podstawy, a nadwyżka liczy się tylko częściowo
Wiersz 50% to przykład podany przez resort w 2017 r. (Rynek Zdrowia, 18.09.2017), pozostałe — nasze zastosowanie reguły z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: podstawa zostaje pełna, gdy wykazane punkty stanowią co najmniej 98% (ΔL ≥ 0,98), więc także przy dokładnie 98%. Poniżej progu podstawą są punkty faktycznie wykazane; pomijamy korekty, zmianę taryf i współczynnik jakości. Próg dotyczy tylko szpitali z sieci PSZ.Źródło: rozporządzenie MZ z 22.09.2017, t.j. Dz.U. 2025 poz. 878

Przyszły ryczałt zależy więc od sumy wykazanych punktów, a nie wprost od kosztu leczenia. Punkty stają się walutą, a próg 98% — celem na koniec okresu. Właściwa droga do niego to przyjąć więcej pacjentów. Gdy punktów brakuje, pojawia się jednak pokusa, by „domknąć” je na papierze. Gdzie zaczyna się nadużycie, opisujemy w tekście Wizyty, których nie było.

Nadwykonania: praca ponad plan

Nadwykonania to świadczenia wykonane ponad plan albo limit z umowy. W sieci szpitali to punkty ponad ryczałt: przy wyliczaniu kolejnego ryczałtu liczą się tylko częściowo i mogą być sfinansowane wyłącznie z pieniędzy niewykorzystanych na inne świadczenia, czyli z tzw. niedowykonań.1 Poza ryczałtem NFZ co do zasady nie musi płacić za pracę ponad limit, ale są od tego wyjątki:

Czy NFZ płaci za pracę ponad plan albo limit z umowy
Czy NFZ płaciPodstawa
Ryczałt sieci szpitaliCzęściowo, według degresywnej skali, przy wyliczaniu kolejnego ryczałtuZasady sieci szpitali z 2017 r.
Świadczenia z limitem w umowieNie musi. Za 2025 r. zapłacił np. 80% nadwykonań w wentylacji mechanicznej i 100% w dializoterapii oraz w żywieniu dojelitowym i pozajelitowym. Leki w programach lekowych rozlicza priorytetowo, ale z opóźnieniemDecyzja płatnika (komunikaty NFZ z 2026 r., odpowiedzi MZ)
Świadczenia nielimitowaneTak, np. chemioterapia na karcie diagnostyki i leczenia onkologicznego (DiLO); rozliczenie po zakończonym kwartale, na wniosek placówkiPrzepisy i warunki umów (m.in. art. 136 ust. 2 ustawy o świadczeniach)
Stan nagły: ratowanie życia lub zdrowiaTak, według stawek z umowy, także ponad limitUchwała 7 sędziów SN z 19 marca 2019 r., III CZP 80/18

Poziomy finansowania za 2025 r. podał NFZ.4 Z planu finansowego na dany rok Fundusz może płacić najpóźniej do 20 lutego roku następnego; co rozlicza później, pokrywa już z budżetu bieżącego roku.

Leki w programach lekowych NFZ wymienia w komunikatach obok świadczeń nielimitowanych, ale nie wśród nich. Ministerstwo Zdrowia pisze, że programy lekowe „zaliczane są do świadczeń limitowanych”: oddziały NFZ traktują je priorytetowo, ale najpierw muszą zapłacić za świadczenia nielimitowane i za pacjentów do 18. roku życia, a pieniądze na programy dokładają w miarę możliwości, po zakończonym kwartale.5 Za świadczenia ponad wartość umów Fundusz płaci, gdy pozwalają na to jego możliwości finansowe; wyjątkiem są świadczenia nielimitowane. Pieniądze na nadwykonania z II kwartału 2026 r., także w programach lekowych, uruchomił 23 października, po zwiększeniu dotacji z budżetu państwa.6 Bez limitu finansowana jest natomiast chemioterapia na karcie DiLO: gdy wykonanie przekroczy kwotę z umowy, po upływie kwartału i na wniosek placówki kwota zobowiązania NFZ rośnie.7

Najdłużej spierano się o stany nagłe. Placówce bez umowy z NFZ ustawa o świadczeniach (art. 19 ust. 4) przyznaje za ratowanie pacjenta tylko zwrot kosztów. W marcu 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów uznał, że szpital z umową, który ratował życie ponad limit, dostaje pełną stawkę z umowy, a nie sam zwrot kosztów. Spór trwał ok. 20 lat.8

Wcześniej o nadwykonania szpitale często procesowały się z Funduszem. Od wrocławskiego oddziału NFZ lecznice domagały się w 2009 r. zwrotu 33 mln zł, a w 2011 r. już 121 mln zł. Według statystyk centrali NFZ w całym kraju toczyło się wtedy od ok. 270 do 450 takich spraw sądowych rocznie.9

Punkty JGP: o zapłacie decyduje opis pobytu

Ile punktów przyniesie pobyt w szpitalu, rozstrzyga grupa w systemie Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP).10 Przypisuje się ją na podstawie sprawozdania: rozpoznań, wykonanych procedur, czasem wieku pacjenta. Wartość grupy wyznacza taryfa. Część taryf wylicza AOTMiT i ogłasza w obwieszczeniach,11 resztę ustala sam płatnik — szerzej w tekście Wycena świadczeń.

Skoro płaci się za to, co zapisano, istnieje bodziec, by opisać pobyt jako droższy: dopisać procedurę, wybrać wyżej wyceniane rozpoznanie albo leczyć w szpitalu zamiast w poradni. Takie zawyżanie nazywa się upcodingiem. Opisujemy bodziec, a nie twierdzimy, że tak postępuje większość szpitali — danych o skali zjawiska w całym systemie nie znaleźliśmy.

Dowodem jest dokumentacja medyczna, do której wgląd ma pacjent (tylko do własnej) i kontroler NFZ, dlatego takie przypadki wychodzą na jaw po kontroli. W raporcie z kontroli NFZ za I kwartał 2026 r. wydział w Rzeszowie przejrzał dokumentację 93 pacjentów miejscowego szpitala, za których rozliczono 96 świadczeń w grupie H31F (kompleksowe zabiegi w zakresie kończyny dolnej i miednicy u pacjentów poniżej 66 lat). Według kontrolerów wpisy nie potwierdzały procedur uzasadniających tę grupę. Kara — 1 870 003 zł — była najwyższa w kraju w tym kwartale.12 Tę sprawę przywołujemy też w tekście Wizyty, których nie było.

Kontrola: jedyne miejsce, gdzie rozliczenie spotyka dokumentację

Czy grupa JGP zgadza się z historią choroby, sprawdza kontrola NFZ: porównuje dokumentację wybranych pacjentów ze sprawozdaniem. Jeśli rozliczenie się nie broni, placówka zwraca nienależnie wypłacone pieniądze i może zapłacić karę umowną. Skalę kontroli podał 3 lipca 2026 r. premier, powołując się na dane NFZ. Jego wypowiedź przytoczyła agencja PAP w relacji opublikowanej przez Rynek Zdrowia:14

Według danych NFZ przytoczonych przez premiera prawie każda kontrola stwierdza nieprawidłowości.

20252026, część roku
Kontrole798482
Odsetek kontroli z nieprawidłowościami97%99%
Zawiadomienia do prokuratury2711
Kwota objęta zawiadomieniami53 mln zł20 mln zł
Rok 2026 to dane od stycznia do dnia wystąpienia (3 lipca), bez podanej daty granicznej, więc z pełnym 2025 r. da się porównać tylko odsetek. Premier nie zdefiniował ani kontroli, ani „nieprawidłowości”. Najbliższą liczbą w sprawozdaniach NFZ są kontrole z art. 61a ustawy o świadczeniach: 779 w 2025 r. i 468 do 30 czerwca 2026 r. (nasze zestawienie kwartalnych sprawozdań Departamentu Kontroli). Zawiadomień do prokuratury i ich kwot w tych sprawozdaniach nie ma — znamy je tylko z wypowiedzi premiera.Źródło: premier za NFZ; PAP, Rynek Zdrowia, 03.07.2026

Odsetek pokazuje więc tyle, że kontrola, gdy już się odbędzie, prawie zawsze coś znajduje. Nie mówi, jaka część wszystkich rozliczeń odbiega od tego, co faktycznie wykonano — takiego pomiaru w publicznych danych nie znaleźliśmy.

Premier nie powiedział, co dokładnie liczy. Do jego liczb najlepiej pasują kontrole w trybie art. 61a ustawy o świadczeniach z kwartalnych sprawozdań Departamentu Kontroli NFZ: 779 w 2025 r. i 468 do 30 czerwca 2026 r.1615 To dopasowanie, a nie definicja: różnica 19 kontroli za 2025 r. zostaje niewyjaśniona, a 14 kontroli więcej w 2026 r. może wynikać z tego, że premier liczył do 3 lipca. Z tych samych sprawozdań wynika, że oceną negatywną albo pozytywną z nieprawidłowościami zakończyło się 755 kontroli w 2025 r. (96,9%) i 462 w pierwszym półroczu 2026 r. (98,7%) — to najpewniej źródło odsetków 97% i 99% (nasze wyliczenie).

Inną miarą jest liczba 490 z raportu Departamentu Kontroli za I kwartał 2026 r. Obejmuje ona kontrole oraz czynności sprawdzające, także w zakresie ordynacji leków i aptek; samych kontroli z art. 61a było w tym kwartale 294.15 Roczny plan kontroli koordynowanych NFZ na 2026 r. zakłada co najmniej 186 postępowań, ale jest to tylko część działań kontrolnych.17

Co widać z zewnątrz

Pacjent widzi w Internetowym Koncie Pacjenta świadczenia rozliczone na swoje nazwisko i ich koszt, a do własnej dokumentacji ma prawo dostępu. Jak przejrzeć swoją historię, pokazujemy w instrukcji w tekście Wizyty, których nie było. Reszta zostaje między szpitalem a NFZ:

Widać z zewnątrz

zasady i sumy

  • Zasady: próg ryczałtu, taryfy w obwieszczeniach AOTMiT, zarządzenia Prezesa NFZ
  • Zbiorcza kwota umowy lub ryczałtu szpitala
  • Liczba hospitalizacji każdego szpitala w każdej grupie JGP, miesiąc po miesiącu, z długością pobytu — w otwartych danych NFZ (bez komórek poniżej 5 pobytów)
  • Świadczenia rozliczone na Twoje nazwisko i ich koszt — w Internetowym Koncie Pacjenta
  • Zbiorcze wyniki kontroli: liczba postępowań, kwoty kar i zwrotów, pojedyncze przypadki

Widzą tylko szpital i NFZ

pozycje i dowody

  • Rozliczenie szpitala pozycja po pozycji: który pacjent, która grupa JGP, za ile punktów, przy jakiej dokumentacji
  • Dokumentacja innych pacjentów — jedyny dowód, że świadczenie wykonano tak, jak je opisano
  • Ile z ryczałtu i nadwykonań trafia ostatecznie do konkretnego lekarza

Kontrola sięga do tych dowodów punktowo i z opóźnieniem — tylko tam, gdzie Fundusz zajrzy. Już same zestawienia zbiorcze pozwalają jednak zauważyć szpital, który rozlicza inaczej niż reszta kraju. Pokazujemy to w tekście Kontrola NFZ: kilka miesięcy z kilku lat. Ostatnia pozycja na liście tego, co widzą tylko szpital i NFZ, to luka wspólna dla wszystkich mechanizmów opisanych w serwisie: nikt nie sumuje publicznych wypłat dla jednej osoby. Piszemy o niej w tekście Brak jawności jako warunek nadużyć. Dlatego postulujemy jawne łączne wypłaty z publicznych pieniędzy dla każdej osoby, pod stałym identyfikatorem, bez nazwisk — szczegóły na stronie Postulat.

Przypisy 17ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
  1. Rynek Zdrowia, Ministerstwo wyjaśnia sposób obliczania ryczałtu — zasady sieci szpitali i próg 98%, 18.09.2017. ↩ ↩2

  2. piotrgryza.pl, Zasady finansowania szpitali w sieci — blog b. wiceministra zdrowia, współautora reformy (opis autora zmian, nie dane NFZ). ↩

  3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 września 2017 r. w sprawie sposobu ustalania ryczałtu systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 878, § 3 ust. 1 pkt 3–4; zm. Dz.U. 2026 poz. 105. ↩ ↩2

  4. NFZ, NFZ rozlicza nadwykonania w świadczeniach nielimitowanych, 20.04.2026. ↩

  5. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedzi na interpelacje nr 13697, 18.12.2025, i nr 14842, 13.02.2026. ↩

  6. NFZ, NFZ uruchomił 3,3 mld zł na nadwykonania po zwiększeniu dotacji z budżetu państwa, 23.10.2026. ↩

  7. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 3537, 18.07.2024; ustawa o świadczeniach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461, art. 136 ust. 2 pkt 1. ↩

  8. Rzeczpospolita, Sąd Najwyższy w sprawie zasad płacenia za nadwykonania ratujące życie w stanach nagłych (III CZP 80/18), 19.03.2019. ↩

  9. Rzeczpospolita, Niekończące się spory o pieniądze na leczenie pacjentów, 04.05.2012. ↩

  10. NFZ, Jednorodne Grupy Pacjentów — materiały dla świadczeniodawców. ↩

  11. AOTMiT, Taryfikacja świadczeń — obwieszczenia Prezesa AOTMiT (BIP). ↩

  12. Super Nowości, Blisko 2 mln zł kary dla rzeszowskiego szpitala — największa w kraju, 08.07.2026 (kontrole NFZ, I kw. 2026 r.). ↩

  13. Rynek Zdrowia, 26 tys. zł za godzinę, ponad 300 tys. zł za dzień. Tak miała działać spółka neurochirurgów, 07.07.2026 (PAP za WP). ↩

  14. Rynek Zdrowia, Balicki: bez zmian personalnych w MZ i NFZ nie będzie reform, 03.07.2026 — w relacji PAP dane NFZ o kontrolach podane przez premiera. ↩ ↩2

  15. NFZ, Sprawozdanie z działalności Departamentu Kontroli za I kwartał 2026 r. (490 kontroli i czynności sprawdzających, s. 4; 294 kontrole z art. 61a: 15 ocen pozytywnych z nieprawidłowościami i 275 negatywnych, s. 9) oraz za II kwartał 2026 r. (174 kontrole z art. 61a: 14 i 158). Sumy za półrocze — nasze wyliczenie. ↩ ↩2 ↩3

  16. NFZ, sprawozdania z działalności Departamentu Kontroli za I, II, III i IV kwartał 2025 r., rozdział o kontrolach w trybie art. 61a ustawy o świadczeniach. Kontrole: 200 + 215 + 173 + 191 = 779; oceny pozytywne z nieprawidłowościami: 34 + 28 + 14 + 21 = 97; negatywne: 155 + 186 + 155 + 162 = 658 (sumy — nasze wyliczenie). ↩ ↩2

  17. NFZ, Plan kontroli Narodowego Funduszu Zdrowia na 2026 r., 16.03.2026 — minimalna liczba postępowań w kontroli koordynowanej: 74 (świadczenia), 64 (ordynacja), 48 (apteki). ↩

Historia zmian 5

ostatnia zmiana 30.10.2026 · Poprawione: leki w programach lekowych to świadczenie limitowane, a nie nielimitowane; NFZ rozlicza ich nadwykonania priorytetowo, ale z opóźnieniem. Świadczenia nielimitowane rozlicza się po kwartale, a nie dopiero po zamknięciu roku.
  1. SprostowaniePoprawione: leki w programach lekowych to świadczenie limitowane, a nie nielimitowane; NFZ rozlicza ich nadwykonania priorytetowo, ale z opóźnieniem. Świadczenia nielimitowane rozlicza się po kwartale, a nie dopiero po zamknięciu roku.

  2. Dodane: w otwartych danych NFZ widać liczbę hospitalizacji każdego szpitala w każdej grupie JGP, miesiąc po miesiącu — i odesłanie do studium przypadku kontroli NFZ w Koszalinie.

  3. SprostowanieTekst sprawdzony u źródeł i rozbudowany o zasady progu 98%, zapłatę za nadwykonania w 2025 r. i to, co mierzy odsetek kontroli z nieprawidłowościami. Poprawione: próg 98% liczy się wobec punktów, na których oparto dotychczasowy ryczałt, a nie wobec planu, a dane o kontrolach podał premier, a nie były minister zdrowia.

  4. Dodane dane o kontrolach NFZ: nieprawidłowości stwierdzono w 97% z 798 kontroli w 2025 r. i w 99% z 482 kontroli w 2026 r., a do prokuratury trafiło odpowiednio 27 i 11 spraw na 53 i 20 mln zł.

  5. Krótka notka zastąpiona pełnym opisem trzech mechanizmów: ryczałtu sieci szpitali z progiem 98%, wyceny w grupach JGP z przykładem kary 1 870 003 zł dla szpitala w Rzeszowie oraz nadwykonań i uchwały Sądu Najwyższego z 2019 r. o zapłacie za ratowanie życia ponad limit.

Jak powstał ten tekst. Źródła to publiczne dokumenty, dane i akty prawne — każde z linkiem w przypisach. Narzędzia AI pomagają je opracować: uporządkować, policzyć i zredagować tekst. O tezach decyduje redakcja, która zatwierdza każdą publikację.

Widzisz błąd? Poprawki publikujemy w rejestrze sprostowań z datą i opisem zmiany. Opisujemy mechanizmy, a nie konkretne osoby.

Zgłoś sprostowanie

Stanowisko redakcji

Jawne kwoty, chronione nazwiska.

Postulujemy, by państwo co kwartał publikowało łączne wynagrodzenie każdej osoby pracującej w placówkach z umową z NFZ — zsumowane ze wszystkich miejsc pracy, pod stałym identyfikatorem zamiast imienia i nazwiska.

Poznaj postulatProjekt ustawy

Etap: weryfikacja prawna · wersja 0.3

Popularne