Szwecja nie ma kas chorych ani składki zdrowotnej. Leczenie organizuje i opłaca z własnego podatku 21 regionów, a lekarze są w większości ich pracownikami. Opisujemy, jak ten system działa według szwedzkich ustaw i danych urzędowych, i sprawdzamy, co w nim jest jawne. Płaca lekarza zatrudnionego przez region jest dokumentem dostępnym dla każdego, państwo co miesiąc publikuje, jak dotrzymywane są ustawowe terminy leczenia, a co roku — ilu lekarzom odebrało prawo do zawodu. Jawność kończy się tam, gdzie lekarz pracuje dla prywatnej firmy opłacanej przez region.
Regiony zamiast kas
Ustawa zobowiązuje region do zapewnienia dobrej opieki zdrowotnej każdemu, kto w nim mieszka.1 Regiony finansują i prowadzą większość leczenia, 290 gmin odpowiada za opiekę nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi, a państwo ustala ramy prawne i nadzoruje.2
11,69%
dochodu wynosi średni podatek regionalny w 2026 r.; razem z gminnym 32,38%
Resztę dokłada państwo: w 2024 r. regiony dostały 57 mld koron (ok. 22,7 mld zł) dotacji ogólnych i wyrównawczych oraz 28 mld koron (ok. 11,1 mld zł) dotacji celowych.3 Budżety regionów są napięte. Rok 2024 zamknęły łączną stratą 10 mld koron (ok. 3,98 mld zł); w 2025 r. wynik wyniósł +8 mld koron (ok. 3,19 mld zł), m.in. dzięki wyższym dotacjom celowym i niższym kosztom emerytur.4
W czerwcu 2025 r. komisja rządowa, która badała, czy państwo powinno przejąć odpowiedzialność za ochronę zdrowia, zaproponowała zamiast tego większą rolę państwa w wybranych obszarach, m.in. w kształceniu kadr, lekach i badaniach przesiewowych.5
Ile to kosztuje
Szwecja wydaje na zdrowie więcej niż średnio Unia, a udział pieniędzy publicznych jest wśród opisywanych krajów najwyższy.6
Wydatki bieżące na zdrowie w 2024 r. (Eurostat)
Według profilu OECD i Komisji Europejskiej publiczne pieniądze pokrywały w 2023 r. 99% kosztów leczenia szpitalnego i 93% ambulatoryjnego, ale tylko 54% kosztów leków i 42% stomatologii.2
Publiczny płatnik, prywatne przychodnie
Region jest jednocześnie płatnikiem i właścicielem szpitali. W opiece podstawowej ustawa nakazuje mu jednak dać pacjentowi wybór przychodni i dopuścić wykonawców prywatnych na takich samych warunkach jak własnych.1 Według urzędu statystycznego prywatni wykonawcy odpowiadali w 2024 r. za 18% działalności ochrony zdrowia i zatrudniali 21,0% jej pracowników.7 W opiece podstawowej udział jest większy: według serwisu Ekonomifakta w 2025 r. prywatnych było 48% przychodni (564 z 1 176) — w regionie Sztokholm 71%, w Västerbotten 13%.8
Warunki, na jakich region dopuszcza wykonawców, muszą być ogłoszone na krajowej stronie.9 Ile dostaje konkretna firma, wynika z dokumentów regionu, które są jawne na wniosek.10 Otwartego rejestru płatności regionów dla poszczególnych firm nie znaleźliśmy.
Ile płaci pacjent
Opłaty ustala każdy region: w 2026 r. wizyta w przychodni kosztuje od 200 do 400 koron (ok. 80–159 zł), a u specjalisty od 200 do 460 koron (ok. 80–183 zł).11 W Sztokholmie wizyta u lekarza w przychodni i u specjalisty kosztuje w 2026 r. 275 koron (ok. 110 zł), a doba w szpitalu 130 koron (ok. 52 zł); dzieci i młodzież poniżej 18 lat nie płacą.12
Roczne wydatki pacjenta ograniczają dwa krajowe limity: 1 450 koron (ok. 577 zł) na wizyty i 3 800 koron (ok. 1 510 zł) na leki na receptę.13
Prywatną polisę, która skraca drogę do specjalisty, miało według danych przytoczonych przez publicznego nadawcę 826 442 osób na koniec 2025 r.; często opłaca ją pracodawca.14
Praca i zarobki lekarzy
Lekarze w szpitalach i publicznych przychodniach są pracownikami regionu. Tabeli płac nie ma — wynagrodzenie ustala się indywidualnie — ale urząd statystyczny co roku podaje średnie.15
| Średnia płaca | |
|---|---|
| Lekarz specjalista | 98 000 koron (ok. 39 tys. zł) |
| Lekarz w trakcie specjalizacji | 58 900 koron (ok. 23,5 tys. zł) |
| Lekarz stażysta | 41 700 koron (ok. 16,6 tys. zł) |
Różnica między kobietami a mężczyznami jest wśród specjalistów niewielka: 97 300 i 98 700 koron (ok. 38,7 tys. zł i 39,3 tys. zł).15 Według OECD specjalista na etacie zarabia w Szwecji 2,17 raza tyle co przeciętny pracownik (2024 r.) — mniej niż w Polsce, gdzie ta miara obejmuje jednak tylko etaty.16
Szwedzkim odpowiednikiem polskich kontraktów są lekarze wynajmowani z agencji. W 2023 r. regiony wydały na personel z agencji 9 277 mln koron (ok. 3,69 mld zł), czyli 5,1% kosztów własnego personelu. Od stycznia 2024 r. regiony kupują takie usługi według wspólnej umowy.17 W 2024 r. wydatki spadły do 5 953 mln koron (ok. 2,37 mld zł), z czego 3 829 mln koron (ok. 1,52 mld zł) przypadło na lekarzy, a w 2025 r. o kolejne 20%. Związek regionów zestawia te koszty z poziomem 2% kosztów personelu.18 Związek lekarzy twierdzi, że w ślad za tym nie przybyło lekarzy na etatach: w jego ankiecie ok. czterech na dziesięciu badanych oceniło, że łączna obsada się zmniejszyła.17
Co jest jawne
Płaca każdego pracownika regionu. Zasada jawności dokumentów urzędowych jest w Szwecji zapisana w ustawie rangi konstytucyjnej. Każdy może zażądać dokumentu, a urząd nie ma prawa ustalać, kim jest wnioskodawca ani po co mu ta informacja.10 Informacja o płacy pracownika urzędu czy regionu jest takim dokumentem.19 To jawność na wniosek, a nie publiczny rejestr — i dotyczy tylko osób zatrudnionych przez organ publiczny.
Dochód w zeznaniu podatkowym. Urząd skarbowy udostępnia na wniosek ustalony dochód z pracy każdej osoby. Od dochodów za 2023 r. zakres zawężono: jawna jest już tylko łączna kwota, bez podziału na źródła.20
Terminy leczenia. Ustawa gwarantuje kontakt z przychodnią tego samego dnia, ocenę medyczną w 3 dni oraz wizytę u specjalisty i zabieg w 90 dni. Urząd Socialstyrelsen co miesiąc publikuje, jak często terminy są dotrzymywane.21
Odebrane prawa do zawodu. Państwowa komisja co roku publikuje liczbę lekarzy i pielęgniarek, którym odebrała albo ograniczyła prawo do zawodu, z podziałem na przyczyny.22
Koszt lekarzy z agencji. Związek regionów publikuje co roku łączne wydatki na personel z agencji, osobno dla lekarzy i pielęgniarek.18
Poza zasadą jawności są lekarze zatrudnieni w prywatnych przychodniach i firmach, nawet jeśli w całości opłaca je region.19 Słabo widać też dodatkową pracę lekarzy regionu: kontrola w regionie Västerbotten wykazała w 2023 r., że miało ją blisko 400 z ok. 1 500 lekarzy, a w próbie 60 osób 47 nie miało wymaganej dokumentacji.23
Ilu jest lekarzy i jak długo się czeka
W maju 2025 r. w ochronie zdrowia pracowało 46 020 lekarzy, o 13% więcej niż pięć lat wcześniej. Rozkład jest nierówny: od 342 do 555 lekarzy na 100 tys. mieszkańców w zależności od regionu.24 Studia lekarskie zaczyna ok. 1 700 osób rocznie,25 a ok. 30% lekarzy wykształciło się za granicą. Wszystkie regiony zgłaszają braki lekarzy rodzinnych i specjalistów.2 Stałego, wskazanego z nazwiska lekarza miało w 2025 r. 66% mieszkańców.26
Szwecja mierzy kolejki i nie ukrywa wyniku. We wrześniu 2026 r. w ustawowym terminie 90 dni odbyło się 74% pierwszych wizyt u specjalisty i 65% operacji i zabiegów. Gdy region nie dotrzymuje terminu, musi zapewnić leczenie u innego wykonawcy bez dodatkowych kosztów dla pacjenta.21 1 Według rządu liczba osób czekających ponad 90 dni spadła między październikiem 2022 r. a lipcem 2026 r. o 41%.27
Z wizyty z powodu kosztu, odległości albo kolejki zrezygnowało w 2025 r. 2,1% Szwedów — niemal wyłącznie z powodu kolejki (1,7%). W Polsce było to 2,9%, w tym 2,2% z powodu kolejki.28
Zadowolenie i wyniki
Szwecja i Polska w badaniach opinii i w statystyce
Zgony z przyczyn uleczalnych to zgony przed 75. rokiem życia, których przy dobrym leczeniu w porę dałoby się uniknąć. Szwecja ma ich najmniej z opisywanych krajów; średnia Unii to 86,8 na 100 tys. mieszkańców.29 O badaniach opinii piszemy osobno.
Odpowiedzialność zawodowa i karna
Zawodowa. Szwecja nie ma sądów lekarskich. Nadzór sprawuje państwowy inspektorat IVO, a o prawie do zawodu decyduje państwowa komisja HSAN. Od 2011 r. nie orzeka się już kar dyscyplinarnych w rodzaju upomnienia: komisja może wyznaczyć trzyletni okres próbny, ograniczyć prawo przepisywania leków albo odebrać prawo do zawodu.30 Placówka ma obowiązek zgłosić inspektoratowi każde zdarzenie, które spowodowało albo mogło spowodować poważną szkodę pacjenta — po to, by ustalić przyczynę w organizacji pracy, a nie winnego.30
W 2025 r. komisja odebrała prawo do zawodu 64 lekarzom, w tym 4 tymczasowo (rok wcześniej 48, w tym 2 tymczasowo), 16 ograniczyła prawo przepisywania leków, a 38 wyznaczyła okres próbny. Wnioski inspektoratu uwzględniała w 97% spraw.22 Liczb tych nie da się wprost porównać z polskimi: wśród podstaw odebrania są nie tylko rażące błędy, ale też przestępstwa, uzależnienia, choroba i niewykonanie planu okresu próbnego, a część lekarzy rezygnuje z prawa do zawodu na własny wniosek (szersze porównanie z Polską).22
Karna. Za błąd personel medyczny odpowiada z przepisów ogólnych kodeksu karnego: o nieumyślnym spowodowaniu śmierci oraz o nieumyślnym spowodowaniu uszkodzenia ciała lub choroby, za które grozi grzywna albo do sześciu miesięcy więzienia, a w poważnych przypadkach do czterech lat. Za nieumyślne spowodowanie śmierci grozi do trzech lat więzienia, a w poważnych przypadkach — po zaostrzeniu przepisu w 2026 r. — od dwóch do sześciu lat.31 Inspektorat ma obowiązek zawiadomić prokuraturę, gdy podejrzewa przestępstwo zagrożone więzieniem.30 W 2025 r. zrobił to 109 razy, rok wcześniej 136 — według inspektoratu chodziło głównie o powtarzające się podejrzenia nieprawidłowości przy obchodzeniu się z lekami i ich przepisywaniu.32
Statystyki aktów oskarżenia i wyroków za błędy w leczeniu nie znaleźliśmy. Według szwedzkiego pisma lekarskiego wyspecjalizowani prokuratorzy prowadzili w 2013 r. 154 takie sprawy, z których do sądu trafiło kilka.33
Odszkodowania. Pacjent nie musi dowodzić niczyjej winy. Ustawa o szkodach pacjentów daje prawo do odszkodowania, jeśli szkody dało się uniknąć, a wypłaca je ubezpieczyciel należący do regionów. W 2025 r. wpłynęło 22,8 tys. zgłoszeń, odszkodowanie przyznano w ponad 40% rozstrzygniętych spraw, a wypłaty wyniosły blisko 740 mln koron (ok. 295 mln zł).34 Szerzej o tym modelu piszemy w tekście o odszkodowaniach bez orzekania o winie.
Co może być ciekawe dla Polski
Widać w Szwecji
każdemu, na wniosek albo w publikacji urzędu
- Płaca każdego lekarza zatrudnionego przez region — bez podawania, kto pyta i po co.
- Co miesiąc: jak często dotrzymywane są ustawowe terminy wizyt i operacji.
- Co roku: ilu lekarzom odebrano prawo do zawodu i ile regiony wydały na lekarzy z agencji.
Nie widać
także w Szwecji
- Płac lekarzy w prywatnych przychodniach i firmach opłacanych przez region.
- Dodatkowej pracy lekarzy poza etatem — kontrola w jednym regionie wykazała braki w zgłoszeniach.
- Ile spraw o błąd w leczeniu kończy się aktem oskarżenia i wyrokiem.
Szwedzka jawność działa, bo lekarz ma jednego pracodawcę i jedną płacę. W Polsce większość specjalistów pracuje na kontraktach, a jedna osoba może je mieć w kilku placówkach, więc nawet pełna jawność pojedynczej umowy nie pokazałaby całości. Dlatego polski postulat dotyczy sumy: jawnych łącznych wypłat z publicznych pieniędzy dla każdej osoby, pod stałym identyfikatorem i bez nazwisk. Szwecja pokazuje też, co dzieje się z kosztami pracy „na wynajem”, gdy płatnicy zaczynają kupować ją wspólnie i publikować wydatki.
Metoda
Opis systemu opieramy na tekstach ustaw z serwisu szwedzkiego parlamentu, raportach związku regionów (SKR), danych urzędu statystycznego (SCB), urzędu Socialstyrelsen, inspektoratu IVO, komisji HSAN i ubezpieczyciela Löf, danych Eurostatu oraz profilu kraju przygotowanym przez OECD i Europejskie Obserwatorium Systemów i Polityk Zdrowotnych dla Komisji Europejskiej. Źródła wtórne — prasę, serwis organizacji pracodawców i materiały związków zawodowych — oznaczamy w przypisach.
Płace podajemy jako średnie z SCB w przeliczeniu na pełny etat; urząd nie publikuje mediany. Wskaźniki porównawcze dla Szwecji, Polski i Unii pochodzą z tych samych zbiorów Eurostatu i tego samego roku. Kwoty w obcych walutach przeliczamy na złote po kursie średnim NBP z 20.11.2026 (tabela 226/A/NBP/2026): 1 SEK = 0,3982 zł. Przeliczenia są przybliżone i zmieniają się razem z kursem.
Przypisy 34ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Hälso- och sjukvårdslag (2017:30): rozdz. 8 § 1 (obowiązek regionu), rozdz. 7 § 3 (wybór w opiece podstawowej), rozdz. 9 (gwarancja terminów). ↩ ↩2 ↩3
-
OECD / European Observatory on Health Systems and Policies dla Komisji Europejskiej, State of Health in the EU. Sweden: Country Health Profile 2025, s. 6–8 (źródło wtórne, dane głównie za 2023 r.). ↩ ↩2 ↩3
-
Sveriges Kommuner och Regioner, Ekonomirapporten, październik 2025, s. 10 i 60–62. ↩
-
Sveriges Kommuner och Regioner, Ekonomirapporten, maj 2026, tab. 19 i s. 66–68 — wynik po pozycjach finansowych; dane za 2025 r. wstępne. ↩
-
Rząd Szwecji, komunikat o raporcie SOU 2025:62, 06.2025. ↩
-
Eurostat, zbiór hlth_sha11_hf (wydatki na zdrowie według systemów finansowania), dane za 2024 r., odczyt 19.11.2026. Dla całej Unii kwota w euro i w PPS jest z definicji ta sama. ↩
-
Statistiska centralbyrån, finansujący i wykonawcy w ochronie zdrowia, szkolnictwie i opiece, 2024. ↩
-
Ekonomifakta, przychodnie w prywatnym zarządzie, aktualizacja 07.2026 (źródło wtórne — serwis organizacji pracodawców). ↩
-
Lag (2008:962) om valfrihetssystem, rozdz. 3 § 1 i rozdz. 9 § 1. ↩
-
Tryckfrihetsförordning (1949:105), rozdz. 2 § 1, 4 i 18. ↩ ↩2
-
Sveriges Kommuner och Regioner, opłaty pacjentów w 2026 r. ↩
-
1177 (portal zdrowotny regionów), opłaty pacjentów w regionie Sztokholm, 2026. ↩
-
1177, limit opłat za opiekę ambulatoryjną; limit na leki od 1.07.2025: projekt rządowy 2024/25:144. ↩
-
SVT, tekst o prywatnych ubezpieczeniach zdrowotnych, 05.2026 (źródło wtórne, dane organizacji ubezpieczycieli). ↩
-
Statistiska centralbyrån, statystyka płac lekarzy, 2025 r. — średnia w przeliczeniu na pełny etat. ↩ ↩2
-
OECD Health Statistics 2025, zbiór „Remuneration of health professionals” — relacja do przeciętnego wynagrodzenia; wartość dla Szwecji OECD oznacza jako liczoną według odmiennej definicji. ↩
-
Sveriges läkarförbund, raport z ankiety o nowej umowie na personel z agencji, 09.2025 (źródło wtórne — związek zawodowy; 2 610 odpowiedzi). ↩ ↩2
-
Sveriges Kommuner och Regioner, koszty personelu z agencji: zestawienie za 2024 r. i za 2025 r.. Kwoty obejmują cały personel z agencji; lekarze to ok. 64% kosztów w 2024 r. (obliczenie własne). ↩ ↩2
-
Fackförbundet ST, informacja o jawności płac w urzędach, 04.2026 (źródło wtórne — związek zawodowy pracowników administracji). ↩ ↩2
-
Skatteverket, informacje jawne. ↩
-
Socialstyrelsen, dostępność, czas oczekiwania i gwarancja terminów, dane za wrzesień 2026 r. ↩ ↩2
-
Hälso- och sjukvårdens ansvarsnämnd, sprawozdanie z działalności za 2025 r., tab. 5–10; według odsyłaczy w tabeli 4 z 64 odebrań w 2025 r. i 2 z 48 w 2024 r. to decyzje tymczasowe. ↩ ↩2 ↩3
-
Läkartidningen, tekst o kontroli dodatkowych zajęć lekarzy w regionie Västerbotten, 12.2023 (źródło wtórne; jeden region). ↩
-
Socialstyrelsen, Nationella planeringsstödet 2026, s. 4–14. ↩
-
Universitetskanslersämbetet, raport roczny 2026, tab. 2.4 — 1 710 nowych studentów w roku 2024/25. ↩
-
Rząd Szwecji, komunikat o opiece podstawowej, 31.08.2026 — dane 16 regionów. ↩
-
Rząd Szwecji, działania na rzecz skrócenia kolejek — trend wyrównany sezonowo, bez liczb bezwzględnych. ↩
-
Eurostat, zbiór hlth_silc_08 (badanie EU-SILC), 2025 r., osoby w wieku 16 lat i więcej, niezaspokojona potrzeba badania lekarskiego. ↩
-
Eurostat, zbiory hlth_cd_apr (2023 r., współczynnik wyrównany dla wieku) i demo_mlexpec (2024 r.); badania opinii: OECD, Health at a Glance 2025, wykres 5.2, i Ipsos Health Service Report 2026, s. 5–6. ↩
-
Patientsäkerhetslag (2010:659): rozdz. 3 § 5 (obowiązek zgłoszenia poważnej szkody), rozdz. 7 § 29 (zawiadomienie prokuratury), rozdz. 8 (okres próbny, odebranie prawa do zawodu); ustawa obowiązuje od 1.01.2011. ↩ ↩2 ↩3
-
Brottsbalk (1962:700), rozdz. 3 § 7 (w brzmieniu ustawy SFS 2026:1318) i § 8. ↩
-
Inspektionen för vård och omsorg, sprawozdanie roczne za 2025 r., tab. 5 — zawiadomienia dotyczą wszystkich zawodów medycznych. ↩
-
Läkartidningen, tekst o sprawach prowadzonych przez prokuratorów ds. ochrony zdrowia, 02.2014 (źródło wtórne; dane za 2013 r.). ↩
-
Löf (ubezpieczyciel regionów), statystyka szkód za 2025 r., 03.2026; podstawa: patientskadelag (1996:799). ↩