
Najsurowsza kara, jaką samorząd lekarski może wymierzyć lekarzowi, to pozbawienie prawa wykonywania zawodu. Według rocznych sprawozdań sądów lekarskich w latach 2010–2025 prawomocnie orzeczono ją wobec 20 lekarzy, czyli średnio nieco ponad raz w roku.1 Najczęściej sądy lekarskie kończą sprawy upomnieniem, naganą albo karą pieniężną.
Opisujemy, kto w Polsce orzeka o odpowiedzialności zawodowej lekarzy, jakie kary stosuje i jak te liczby wyglądają na tle Norwegii i Szwecji, gdzie o prawie do zawodu decydują urzędy państwowe, oraz Wielkiej Brytanii, gdzie orzeka trybunał oddzielony od regulatora zawodu. Nie piszemy o żadnej konkretnej sprawie ani osobie, tylko o tym, jak działa system.
- 2 256 pozostałe kary — od upomnienia po ograniczenie zakresu czynności
- 233 zawieszenie prawa wykonywania zawodu na 1–5 lat
- 27 pozbawienie prawa wykonywania zawodu
1 pole = 1 kara orzeczona w pierwszej instancji
DokładnaNIL, sprawozdania okręgowych sądów lekarskich 2020–2025 (zestawienie własne)
20lekarzy
prawomocnie straciło prawo wykonywania zawodu w latach 2010–2025; w 6 z 16 lat nie było ani jednego takiego przypadku
86%
kar orzeczonych w pierwszej instancji w latach 2020–2025 to upomnienie, nagana albo kara pieniężna (2 157 z 2 516)
48orzeczeń
pozbawienia prawa wykonywania zawodu wydały w pierwszej instancji okręgowe sądy lekarskie w latach 2000–2025; w latach 2010–2025 — 38, a prawomocnych pozbawień było w tym czasie 20
Kto sądzi lekarzy
Samorząd lekarski tworzą Naczelna Izba Lekarska, 23 okręgowe izby lekarskie i Wojskowa Izba Lekarska, która działa na prawach izby okręgowej.2 Należą do niego lekarze i lekarze dentyści wpisani na listy członków izb. To prawo przyznaje izba, a lekarz z chwilą jego otrzymania zostaje wpisany na listę jej członków.3
Ustawa o izbach lekarskich daje samorządowi dwie role naraz: reprezentuje on osoby wykonujące zawód, a zarazem sprawuje pieczę nad jego należytym wykonywaniem w granicach interesu publicznego.3 Drugiej roli służą dwa organy, które ma każda izba: rzecznik odpowiedzialności zawodowej i sąd lekarski. Drogę sprawy krok po kroku, z przykładami z orzeczeń, opisuje tekst Jak działają sądy lekarskie.
Każda z 24 izb — 23 okręgowych i Wojskowa — ma własnego rzecznika i sąd pierwszej instancji. Drugą instancją jest Naczelny Sąd Lekarski.
| Izba okręgowa (23 i Wojskowa) | Naczelna Izba Lekarska | |
|---|---|---|
| Zjazd lekarzy | Okręgowy zjazd lekarzy — delegaci wybierają pozostałe organy izby | Krajowy Zjazd Lekarzy — delegatów wybierają zjazdy okręgowe |
| Rada lekarska | Okręgowa rada lekarska — kieruje izbą między zjazdami i przyznaje prawo wykonywania zawodu | Naczelna Rada Lekarska — kieruje samorządem między zjazdami |
| Rzecznik odpowiedzialności zawodowej | Okręgowy rzecznik — wyjaśnia skargi i oskarża przed sądem lekarskim | Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej |
| Sąd lekarski | Okręgowy sąd lekarski — pierwsza instancja, orzeka w składzie 3 osób | Naczelny Sąd Lekarski — druga instancja, orzeka w składzie 5 osób |
| Komisja rewizyjna | Okręgowa komisja rewizyjna — kontrola finansów i gospodarki izby | Naczelna Komisja Rewizyjna |
Rzeczników, ich zastępców i członków sądów lekarskich wybierają na czteroletnią kadencję zjazdy lekarzy: okręgowe w izbach okręgowych, Krajowy Zjazd w Naczelnej Izbie Lekarskiej. Kandydować może lekarz, który wykonuje zawód od co najmniej 10 lat.4 Oskarżają i orzekają więc lekarze wybrani przez lekarzy. W orzekaniu członkowie sądów lekarskich podlegają przepisom prawa powszechnie obowiązującego.4
Sprawa przechodzi przez kolejne etapy opisane w ustawie:5
- Skarga. Pacjent składa ją do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej w izbie, do której należy lekarz; rzecznik może też działać, gdy sam dostanie informację o możliwym przewinieniu. Postępowania nie wszczyna się, jeśli od czynu minęły 3 lata, a po wszczęciu karalność ustaje po 5 latach (przy przestępstwie — nie wcześniej niż jego karalność).
- Postępowanie wyjaśniające. Prowadzi je rzecznik — najpierw czynności sprawdzające, potem, jeśli są podstawy, postępowanie wyjaśniające. Powinno trwać najwyżej 6 miesięcy, ale można je przedłużyć. Pokrzywdzony jest stroną i może zaskarżyć odmowę wszczęcia postępowania do sądu lekarskiego.
- Pierwsza instancja. Jeśli rzecznik uzna zarzuty za uzasadnione, kieruje do okręgowego sądu lekarskiego wniosek o ukaranie i występuje przed sądem jako oskarżyciel. Sąd orzeka w składzie trzech osób.
- Odwołanie. W ciągu 14 dni strona może się odwołać do Naczelnego Sądu Lekarskiego. Orzeka on w składzie pięciu osób i może orzeczenie utrzymać, zmienić albo uchylić.
- Kasacja. Od prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego, które kończy sprawę, strony, minister zdrowia i prezes Naczelnej Rady Lekarskiej mogą w ciągu 2 miesięcy wnieść kasację do Sądu Najwyższego. To jedyny etap, na którym sprawę rozpatruje sąd spoza samorządu.
Gdy dowody wskazują na poważne przewinienie, a dalsza praca lekarza zagraża pacjentom, sąd lekarski może na wniosek rzecznika tymczasowo zawiesić prawo wykonywania zawodu albo ograniczyć zakres czynności — na okres do roku, ze skutkiem natychmiastowym i z możliwością przedłużenia po ponownym zbadaniu przez sąd.5 Sprawy lekarzy, którzy z powodu stanu zdrowia nie mogą wykonywać zawodu, samorząd prowadzi w osobnym trybie, poza sądami lekarskimi.25
Także Rzecznik Praw Pacjenta kieruje pacjentów w takich sprawach do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej.6 Jak przygotować skargę i jakie są inne drogi, opisujemy w przewodniku Prawa pacjenta.
Siedem kar
Art. 83 ustawy wylicza siedem kar, od najłagodniejszej:7
- upomnienie,
- nagana,
- kara pieniężna — od jednej trzeciej do czterokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw,
- zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w ochronie zdrowia, na 1–5 lat,
- ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu, na 6 miesięcy do 2 lat,
- zawieszenie prawa wykonywania zawodu, na 1–5 lat,
- pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
Zakaz pełnienia funkcji kierowniczych sąd może dołożyć do ograniczenia zakresu czynności albo do zawieszenia, a karę pieniężną — do kar od czwartej do szóstej. Przy karach od czwartej do siódmej może też zarządzić publikację orzeczenia w biuletynie izby.7
Najważniejsza granica przebiega między szóstą a siódmą karą. Zawieszenie trwa najwyżej pięć lat, a pięć lat po jego wykonaniu ulega zatarciu. Pozbawienie prawa wykonywania zawodu jako jedyna z siedmiu kar nie ulega zatarciu nigdy.7
Jakie kary orzekają sądy lekarskie
W latach 2020–2025 okręgowe sądy lekarskie orzekły w pierwszej instancji 2 516 kar.1 Ponad cztery na pięć z nich to trzy najłagodniejsze.
Trzy najłagodniejsze kary to 86% z 2 516 kar orzeczonych w latach 2020–2025. Pozbawienie prawa wykonywania zawodu sądy orzekły 27 razy.
Upomnienia, nagany i kary pieniężne to razem 2 157 kar, czyli 86%. Zawieszenie prawa wykonywania zawodu sądy orzekły 233 razy (9,3%), a pozbawienie — 27 razy (ok. 1%). Rzadziej niż pozbawienie zapadał tylko zakaz pełnienia funkcji kierowniczych: 19 razy.
Częstość nie maleje więc równo z surowością. Zawieszenie, szósta kara w ustawowej kolejności, zapadało częściej niż czwarta i piąta razem (19 + 80 = 99).
Dwa zastrzeżenia. To liczba kar, a nie spraw ani ukaranych lekarzy: jeden lekarz może dostać jednocześnie np. zawieszenie, zakaz pełnienia funkcji kierowniczych i karę pieniężną. Są to też orzeczenia pierwszej instancji, a część z nich zmienia się po odwołaniu. Liczby za 2025 r. są ponadto niepełne, bo w sprawozdaniu brakuje danych izby w Koszalinie.8
Jak te kary wyglądają w konkretnych sprawach, pokazuje katalog orzeczeń: streszczenia prawomocnych orzeczeń z portalu NIL, z zarzutem i orzeczoną karą. W grze możesz sprawdzić, czy przy tych samych faktach orzekasz jak sąd lekarski.
Ile razy odebrano prawo do zawodu
Orzeczenie okręgowego sądu lekarskiego nie zamyka sprawy, bo można się od niego odwołać.5 Dlatego liczymy pozbawienia prawomocne: te, od których nikt się nie odwołał, i te, które utrzymał albo sam orzekł Naczelny Sąd Lekarski.
W latach 2000–2025 okręgowe sądy lekarskie orzekły pozbawienie prawa wykonywania zawodu 48 razy: 13 razy w latach 2000–2014, 8 razy w latach 2015–2019 i 27 razy w latach 2020–2025.1 Prawomocne pozbawienia da się policzyć co do jednego od 2010 r.: w latach 2010–2025 było ich 20, przy 38 orzeczeniach pierwszej instancji w tym samym czasie.9 Starszy formularz sprawozdań, z lat 2000–2009, nie oddziela orzeczeń prawomocnych od pozostałych. Sądy lekarskie w pierwszej instancji orzekły wtedy pozbawienie 10 razy, więc za całe ćwierćwiecze prawomocnych pozbawień było co najmniej 20, ale dokładnej liczby sprawozdania nie podają.1 Prawo.pl podało w 2019 r., że od lat 90. prawa wykonywania zawodu pozbawiono 13 lekarzy.10
Różnicy między 38 a 20 sprawozdania nie rozkładają na części. Składają się na nią orzeczenia, które Naczelny Sąd Lekarski zmienił lub uchylił, oraz sprawy, w których odwołanie wciąż czeka na rozpatrzenie, zwłaszcza z ostatnich lat. Lata też się nie pokrywają: pozbawienie liczymy w roku, w którym stało się prawomocne, a nie w roku pierwszego orzeczenia.
Rok po roku pokazuje to tabela w następnej części. W 6 z 16 lat prawomocnych pozbawień nie było wcale, a w 7 — po jednym. W latach 2020–2022 były 4, w 2023 r. 1, a w 2024 r. 7 — ponad połowę tego, co w latach 2015–2023 razem (12).1 Za 2025 r. sprawozdania nie wykazują żadnego, choć okręgowe sądy orzekły w tym roku 7 pozbawień. Żadne z nich nie uprawomocniło się w tym roku bez odwołania. Jeśli Naczelny Sąd Lekarski utrzyma je w drugiej instancji, trafią do statystyki kolejnych lat.8
Obraz pojedynczego roku w drugiej instancji daje sprawozdanie Naczelnego Sądu Lekarskiego za 2022 r. Orzeczenia kończące postępowanie, wydane na rozprawie, dotyczyły wtedy 97 lekarzy, a postanowienia wydane na posiedzeniach — 185. Najsurowszymi karami orzeczonymi przez ten sąd w 2022 r. były zawieszenia (6 lekarzy) i ograniczenia zakresu czynności (5). Pozbawienia prawa do zawodu nie było żadnego.11
Do sądów trafia tylko część spraw. Do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej wpłynęło w 2025 r. 4 524 spraw, wobec 3 304 w 2022 r., 3 952 w 2023 r. i 4 034 w 2024 r.12 Zestawienia rzeczników liczą wszystkie sprawy, które wpłynęły, a nie tylko skargi pacjentów. Do okręgowych sądów lekarskich wpłynęło w 2025 r. 1 269 spraw, bez izby w Koszalinie.8 Prawo.pl pisało w 2019 r. o ok. 3 tys. skarg rocznie, z których do sądów trafia mniej więcej jedna trzecia.10
Sąd karny to osobna droga
Postępowanie przed sądem lekarskim toczy się niezależnie od postępowania karnego.5 Lekarzowi, który popełnił przestępstwo, sąd karny może zakazać wykonywania zawodu jako środek karny — jeśli nadużył zawodu przy przestępstwie albo jeśli dalsze wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.13
Niska liczba pozbawień w samorządzie nie mówi więc wszystkiego o lekarzach skazanych za przestępstwa, bo w ich sprawach zakaz wykonywania zawodu może orzec sąd karny. Ilu lekarzom go orzeczono, w źródłach, z których korzystamy, nie znaleźliśmy. Liczby w tym tekście dotyczą wyłącznie sądów lekarskich. Co zostałoby z odpowiedzialności lekarza po wyłączeniu odpowiedzialności karnej za nieumyślny błąd, opisuje tekst No-fault: odszkodowanie bez winy, a odpowiedzialność lekarza.
Polska na tle Norwegii, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Czech
W Norwegii autoryzację, czyli prawo do zawodu, odbiera lekarzowi państwowy urząd nadzoru Helsetilsynet.14 W Szwecji wnioski składa m.in. państwowy inspektorat IVO, a decyzję podejmuje państwowa komisja HSAN.15 Oba kraje co roku publikują liczbę takich decyzji osobno dla każdego zawodu.
W Wielkiej Brytanii skargi na lekarzy bada General Medical Council, ustawowy regulator, który prowadzi rejestr lekarzy. O tym, czy lekarza z rejestru skreślić, rozstrzyga trybunał Medical Practitioners Tribunal Service, który według GMC jest od niego operacyjnie oddzielony i orzeka niezależnie. Liczbę skreśleń GMC podaje co roku w statystykach postępowań, a informacje o rozprawach trybunału i ich wynikach są publikowane.16
Polska ma ok. 4,6 raza więcej lekarzy niż Norwegia i ok. 3,6 raza więcej niż Szwecja, a Wielka Brytania ok. 2,0 raza więcej niż Polska,1718 dlatego porównujemy liczby przeliczone na 100 tys. lekarzy.
W przeliczeniu na liczbę lekarzy urzędy w Norwegii i Szwecji odbierały prawo do zawodu ok. 90 razy częściej, niż robiły to polskie sądy lekarskie.
W latach 2020–2025 polskie sądy lekarskie prawomocnie odebrały prawo do zawodu 12 lekarzom. Urzędy w Norwegii i Szwecji oraz trybunał w Wielkiej Brytanii — po kilkadziesiąt rocznie.
| Rok | Polskasądy lekarskie | Norwegiaurząd państwowy | Szwecjaurząd państwowy | Wielka Brytaniatrybunał |
|---|---|---|---|---|
| 2010 | 0 | 27 | 10 | 73 |
| 2011 | 0 | 24 | 7 | 65 |
| 2012 | 0 | 29 | 20 | 55 |
| 2013 | 0 | 25 | 25 | 55 |
| 2014 | 1 | 32 | 16 | 71 |
| 2015 | 1 | 37 | 14 | 72 |
| 2016 | 4 | 28 | 15 | 70 |
| 2017 | 1 | 47 | 10 | 62 |
| 2018 | 0 | 45 | 24 | 65 |
| 2019 | 1 | 40 | 31 | 55 |
| 2020 | 2 | 30 | 36 | 43 |
| 2021 | 1 | 44 | 41 | 58 |
| 2022 | 1 | 37 | 43 | 68 |
| 2023 | 1 | 29 | 55 | 60 |
| 2024 | 7 | 27 | 48 | 67 |
| 2025 | 0 | 58 | 64 | 48 |
| Razem 2010–2025 | 20 | 559 | 459 | 987 |
| Razem 2020–2025 | 12 | 225 | 287 | 344 |
| Rocznie na 100 tys. lekarzy, 2020–2025 | ≈1,2 | ≈110,4 | ≈110,3 | ≈19,1 |
Polska: pozbawienia prawa wykonywania zawodu, które się uprawomocniły — orzeczenia okręgowych sądów lekarskich bez odwołania oraz utrzymane albo wydane przez Naczelny Sąd Lekarski, suma 24 izb, w roku uprawomocnienia. Za lata 2021 i 2022 sumujemy kolumny izb, bo komórka sumy w plikach NIL podaje 0. Rok 2025 bez izby w Koszalinie, a orzeczenia z tego roku mogą się jeszcze uprawomocnić. Norwegia i Szwecja: odebrania autoryzacji (legitymacji) lekarzom w roku decyzji urzędu. Wielka Brytania: skreślenia z rejestru orzeczone przez trybunał w roku decyzji, z prawem odwołania do sądu. Wskaźnik: średnia roczna z lat 2020–2025 podzielona przez liczbę lekarzy (Polska 164 892 wykonujących zawód na koniec 2025 r., bez lekarzy dentystów; Norwegia ok. 34 tys. zatrudnionych, średnia z lat 2020–2025; Szwecja ok. 43 tys. zatrudnionych w ochronie zdrowia, szacunek średniej z lat 2020–2025; Wielka Brytania ok. 300 tys. z licencją, szacunek średniej z lat 2020–2025) — mianowniki pochodzą z różnych rejestrów, więc wynik jest przybliżony.
Źródło: NIL (zestawienie własne), Helsetilsynet, HSAN, GMC; liczba lekarzy: NIL, SSB, Socialstyrelsen, GMC
W latach 2020–2025 urzędy w Norwegii i Szwecji odebrały prawo do zawodu odpowiednio 225 i 287 lekarzom, brytyjski trybunał skreślił z rejestru 344 lekarzy, a polskie sądy lekarskie prawomocnie pozbawiły prawa do zawodu 12. Okno obejmuje rok 2024 z 7 pozbawieniami, najwięcej w całej serii, ale też rok 2025, za który sprawozdania nie wykazują żadnego prawomocnego pozbawienia, a w danych okręgowych sądów brakuje izby w Koszalinie. Nawet gdyby doliczyć do tego roku wszystkie 7 pozbawień orzeczonych w 2025 r. w pierwszej instancji, polski wskaźnik wyniósłby ok. 1,9, a urzędy w Norwegii i Szwecji i tak odbierałyby prawo do zawodu ok. 57 razy częściej.
Lata 2020–2025 to ostatnie, za które mamy dane wszystkich czterech krajów. W 2025 r. oba urzędy odebrały prawo do zawodu większej liczbie lekarzy niż w którymkolwiek roku od 2010 r.: w Norwegii 58,19 w Szwecji 64.15
Te liczby nie są wprost porównywalne. W Polsce pozbawienie prawa wykonywania zawodu jest karą za przewinienie zawodowe. Przestępstwa osądza osobno sąd karny, a niezdolnością do pracy z powodu stanu zdrowia samorząd zajmuje się w innym trybie. Urzędy w Norwegii i Szwecji odbierają uprawnienia z różnych powodów w jednym trybie, a w Szwecji odebranie legitymacji może nastąpić także na wniosek samego lekarza.15 Norweski urząd dobrowolne zrzeczenia się autoryzacji podaje osobno.19 Brytyjskie dane to orzeczenia trybunału w roku decyzji, od których przysługuje odwołanie do sądu, a nie orzeczenia prawomocne; nie obejmują skreśleń orzeczonych przy ponownym rozpatrzeniu wcześniejszych sankcji ani skreśleń na wniosek samego lekarza.16 Mianowniki pochodzą z różnych rejestrów. Dlatego porównujemy rząd wielkości, a nie wynik co do jednego przypadku.
Najbliżej polskiego pozbawienia jest brytyjskie skreślenie z rejestru. W Wielkiej Brytanii to również sankcja za przewinienie: sprawy dotyczące wyłącznie stanu zdrowia lekarza, jak pisze GMC, nigdy nie kończą się skreśleniem.16 Trybunał skreślał lekarzy rzadziej niż urzędy skandynawskie, ok. 19 skreśleń rocznie na 100 tys. lekarzy, ale wciąż ok. 16 razy częściej niż polskie sądy lekarskie. Lata 2020–2021 były tam nietypowe: w czasie pandemii trybunał przeprowadził mniej rozpraw.16
Czeska izba lekarska (ČLK), podobnie jak polski samorząd, jest korporacją zawodową. Rocznej statystyki nie publikuje, ale według jej prezesa przez 20 lat wykluczyła 10 lekarzy, a wykluczenie jest możliwe najwyżej na pięć lat.20 Dla Niemiec i Austrii porównywalnej liczby nie ma. Niemiecki rząd federalny odpowiedział w 2026 r. Bundestagowi, że krajową statystyką nie dysponuje.21 Austriacka ustawa o zawodzie lekarza zakazuje informowania opinii publicznej o przebiegu i wynikach niejawnych postępowań dyscyplinarnych.22
Argumenty samorządu
Niską liczbę pozbawień tłumaczą argumenty, które trzeba przytoczyć. Kary są stopniowane, a pozbawienie prawa wykonywania zawodu ma być ostatecznością: sąd powinien najpierw rozważyć karę łagodniejszą. Tak tę zasadę opisywała ekspertka prawa medycznego w wypowiedzi dla MedExpress.23 Pozbawienie jest też jedyną karą, która nie ulega zatarciu, więc na zawsze zostaje w rejestrze ukaranych.7
Sprawozdania nie podają, czego dotyczyły sprawy, więc z samych liczb nie da się ocenić, czy kary odpowiadały wadze przewinień. Struktura kar pasuje zarówno do wyjaśnienia, że większość spraw dotyczy przewinień mniejszej wagi, jak i do tezy, że sądy orzekają łagodnie.
Orzeczenia samorządu podlegają też kontroli z zewnątrz: kasację do Sądu Najwyższego może wnieść nie tylko strona, ale też minister zdrowia.5 NIL prowadzi ponadto portal prawomocnych orzeczeń sądów lekarskich, którego regulamin przyjęto w marcu 2024 r. Publikuje na nim zanonimizowane orzeczenia, a na swojej stronie — tabele z liczbą prawomocnych orzeczeń od 2023 r., od 2024 r. z podziałem na ukarania, umorzenia i uniewinnienia.224 Tabeli za drugie półrocze 2025 r. jeszcze nie przygotował — według NIL dlatego, że sądy przekraczają terminy na sporządzenie uzasadnień.24
Co da się sprawdzić
Kary konkretnych lekarzy trafiają do Rejestru Ukaranych Lekarzy, który prowadzi Naczelna Rada Lekarska. Informację z rejestru dostaje tylko osoba lub instytucja, która wykaże interes prawny.25
Dane zbiorcze są publiczne, ale rozproszone. NIL publikuje sprawozdania sądów lekarskich jako osobne pliki arkuszy i dokumentów, rok po roku.1 Żeby policzyć, ilu lekarzy prawomocnie straciło prawo do zawodu, trzeba zsumować dwie sekcje sprawozdań — okręgowych sądów lekarskich i Naczelnego Sądu Lekarskiego — dla wszystkich 24 izb. W dwóch plikach trzeba przy tym pominąć błędną komórkę sumy.9 Norwegia i Szwecja podają tę liczbę gotową, co roku i z podziałem na zawody, a brytyjski regulator — co roku w tabeli wyników trybunału.141516
Tę samą zasadę, czyli jawne dane bez nazwisk, proponujemy dla pieniędzy publicznych: łączne wypłaty z publicznych pieniędzy dla każdej osoby, pod stałym identyfikatorem, bez nazwisk.
Liczby pokazują
co wynika ze sprawozdań
- Sądy lekarskie najczęściej orzekają kary najłagodniejsze: upomnienie, naganę i karę pieniężną.
- Prawomocne pozbawienie prawa wykonywania zawodu zdarza się średnio nieco ponad raz w roku: w 13 z 16 lat było najwyżej jedno.
- W przeliczeniu na liczbę lekarzy urzędy w Norwegii i Szwecji odbierają prawo do zawodu ok. 90 razy częściej.
Nie pokazują
czego z nich nie wyczytamy
- Czy kary odpowiadały wadze przewinień — sprawozdania nie opisują spraw.
- Ilu lekarzom zakaz wykonywania zawodu orzekły sądy karne.
- Czy w Polsce zdarza się mniej poważnych przewinień niż w Skandynawii — każdy system liczy co innego.
Metoda
Polskie liczby policzyliśmy sami z plików NIL: rocznych sprawozdań okręgowych sądów lekarskich i Naczelnego Sądu Lekarskiego za lata 2010–2025 oraz zestawienia orzeczeń z lat 2000–2014.1 Sumujemy wszystkie 24 izby, zawsze z kolumn poszczególnych izb, a nie z komórki sumy w pliku, bo w dwóch sprawozdaniach jest ona błędna.9 Prawomocne pozbawienie to orzeczenie okręgowego sądu, od którego nikt się nie odwołał (sekcja 8.9 sprawozdania), albo pozbawienie utrzymane lub orzeczone przez Naczelny Sąd Lekarski w drugiej instancji (sekcja 8.11). Zakładamy, że te dwa zbiory się nie pokrywają: sprawę z odwołaniem kończy orzeczenie Naczelnego Sądu Lekarskiego, więc nie powinna ona trafić do sekcji 8.9 sprawozdania okręgowych sądów. Sprawdzić tego sprawa po sprawie się nie da, bo sprawozdania nie podają sygnatur. Pozbawienia w obu sekcjach w tym samym roku wystąpiły tylko w 2016 i 2024 r. Gdyby w obu tych latach chodziło o tego samego lekarza, za 2024 r. byłoby ich 6 zamiast 7, a za lata 2010–2025 — 18 zamiast 20.26 Strukturę kar liczymy z orzeczeń pierwszej instancji z lat 2020–2025. W sprawozdaniu okręgowych sądów za 2025 r. kolumna izby w Koszalinie jest pusta, choć w latach 2019–2024 ten sąd miał kilkanaście spraw rocznie, więc sumy za 2025 r. są niepełne.8
Wskaźnik na 100 tys. lekarzy to średnia roczna z lat 2020–2025 podzielona przez liczbę lekarzy. Dla Norwegii mianownikiem jest średnia liczba zatrudnionych lekarzy z tych lat. Dla Szwecji to szacunek takiej średniej, bo raport Socialstyrelsen podaje stan z maja 2025 r. i zmianę od 2020 r., a nie serię roczną. Szwedzka liczba obejmuje tylko lekarzy zatrudnionych w ochronie zdrowia, norweska — wszystkich zatrudnionych lekarzy.17 Dla Wielkiej Brytanii bierzemy lekarzy z licencją do wykonywania zawodu i szacujemy średnią z okna jako średnią stanów z 2020 r. (272 255) i 2024 r. (328 149), bo liczby za 2025 r. GMC jeszcze nie podał.18 Dla Polski bierzemy 164 892 lekarzy wykonujących zawód według rejestru NIL na koniec 2025 r., bo serii rocznej z tego rejestru nie mamy.17 Gdyby w latach 2020–2025 lekarzy było średnio o jedną piątą mniej, polski wskaźnik wyniósłby ok. 1,5, więc rząd wielkości się nie zmienia.
Polski mianownik nie obejmuje lekarzy dentystów, a sprawozdania sądów lekarskich ich obejmują i nie wyodrębniają w wierszach kar. Specjalności stomatologiczne to w latach 2020–2025 od 14 do 20% wniosków o ukaranie, przy których sprawozdania podają specjalizację.1 Gdyby doliczyć dentystów do mianownika, polski wskaźnik byłby jeszcze niższy. Szwedzka i norweska statystyka podaje dentystów osobno, więc tam ich w porównaniu nie ma.1519 W szwedzkiej serii za 2013 r. przyjmujemy liczbę ze sprawozdania HSAN (25), choć Läkartidningen podaje 17.15
Przypisy 26ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy
-
Naczelna Izba Lekarska, Dane liczbowe dotyczące sądów lekarskich: roczne sprawozdania okręgowych sądów lekarskich i Naczelnego Sądu Lekarskiego 2010–2025 oraz zestawienie orzeczeń OSL i NSL z lat 2000–2014. Sumy dla 24 izb i podział na lata — zestawienie własne (zob. „Metoda”). Udział specjalności stomatologicznych we wnioskach o ukaranie — arkusze „Specjalizacje” sprawozdań OSL za lata 2020–2025. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8
-
Naczelna Izba Lekarska, Informacja o działalności samorządu lekarzy i lekarzy dentystów za 2024 rok (PDF): pkt 1 (izby i ich organy), pkt 5 (postępowania w sprawie niezdolności do wykonywania zawodu), pkt 9 (portal prawomocnych orzeczeń). ↩ ↩2 ↩3
-
Ustawa z 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich, tekst jednolity Dz.U. 2021 poz. 1342: art. 2 ust. 2 (reprezentacja zawodu i piecza nad jego wykonywaniem), art. 3 (izby), art. 5 pkt 3 (przyznawanie prawa wykonywania zawodu), art. 6 ust. 1 (wpis na listę członków izby), art. 21 i 35 (organy izb). ↩ ↩2
-
Ustawa o izbach lekarskich: art. 14 ust. 1 i 6 (kadencja 4 lata; kandydaci na rzecznika i do sądu — co najmniej 10 lat wykonywania zawodu), art. 24 pkt 7–8 i art. 38 pkt 7–8 (wybór rzeczników i członków sądów przez zjazdy), art. 81 (członkowie sądów podlegają przepisom prawa). ↩ ↩2
-
Ustawa o izbach lekarskich: art. 31 (rzecznik jako oskarżyciel), art. 54 (niezależność od postępowania karnego), art. 55–57 (etapy postępowania, strony, pokrzywdzony), art. 64 (przedawnienie), art. 68 (zażalenie na odmowę wszczęcia), art. 74 i 76 (wniosek o ukaranie, czas postępowania wyjaśniającego), art. 67 (wszczęcie po informacji o możliwym przewinieniu), art. 77 (tymczasowe zawieszenie i badanie, czy ma trwać dalej), art. 93 (niezdolność ze względu na stan zdrowia — tryb ustawy o zawodach lekarza), art. 80 (składy sądów), art. 90 i 92 (odwołanie do NSL), art. 95–98 (kasacja do Sądu Najwyższego). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6
-
Rzecznik Praw Pacjenta, Izba lekarska — kiedy i jak może pomóc. ↩
-
Ustawa o izbach lekarskich: art. 83 (katalog kar), art. 84 (publikacja orzeczenia), art. 85 (wysokość kary pieniężnej), art. 110 (Rejestr Ukaranych Lekarzy i zatarcie kar). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Naczelna Izba Lekarska, sprawozdania za 2025 r., pliki z września 2026 r.: okręgowe sądy lekarskie (XLSX) — 1269 spraw, które wpłynęły (wiersz 1), 7 orzeczeń pozbawienia prawa wykonywania zawodu w pierwszej instancji (wiersz 7.11), 0 pozbawień prawomocnych bez odwołania (wiersz 8.9), pusta kolumna izby w Koszalinie; Naczelny Sąd Lekarski (DOC) — 0 pozbawień (pkt 8.11). ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
W sprawozdaniach okręgowych sądów lekarskich za 2021 r. (XLS) i 2022 r. (XLSX) komórka SUMA w wierszu 8.9 (pozbawienia prawomocne bez odwołania) jest wpisana jako 0, choć w kolumnach izb jest w każdym z tych lat po jednym takim orzeczeniu; tak samo wiersz 8.8 (zawieszenia). Liczymy sumę kolumn izb. Za 2019 r. jedno pozbawienie wykazuje sprawozdanie Naczelnego Sądu Lekarskiego (DOC, pkt 8.11). Wcześniejsza wersja tego zestawienia pomijała te trzy przypadki i podawała za lata 2010–2024 17 zamiast 20. ↩ ↩2 ↩3
-
Prawo.pl, tekst opinii o karze pozbawienia prawa wykonywania zawodu w sądach lekarskich, 24.04.2019: 13 lekarzy pozbawionych prawa wykonywania zawodu od lat 90.; ok. 3 tys. skarg rocznie, z których do sądów trafia jedna trzecia (bez wskazania roku). ↩ ↩2
-
Naczelny Sąd Lekarski, sprawozdanie za 2022 r. (DOC): pkt 8.1 (97 lekarzy, których dotyczyły orzeczenia kończące postępowanie wydane na rozprawie), pkt 8.2 (185 lekarzy, których dotyczyły postanowienia wydane na posiedzeniach), pkt 8.9–8.11 (ograniczenie zakresu czynności 5, zawieszenie 6, pozbawienie 0). ↩
-
Naczelna Izba Lekarska, roczne zestawienia okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej, kolumna „Liczba spraw, które wpłynęły”, suma 24 izb: 2022, 2023, 2024, 2025 (DOCX). ↩
-
Kodeks karny, art. 41 § 1 — zakaz wykonywania zawodu jako środek karny. ↩
-
Helsetilsynet, statystyka reakcji wobec personelu ochrony zdrowia: roczne komunikaty o odebraniu autoryzacji lub licencji lekarzom; lata 2010–2018 z archiwum komunikatów i raportów „Tilsynsmelding”, lata 2019–2024 z bieżących komunikatów. ↩ ↩2
-
Hälso- och sjukvårdens ansvarsnämnd (HSAN), sprawozdanie z działalności za 2025 r. (PDF), tab. 6: odebrania legitymacji lekarzom — 2023: 55, 2024: 48 (w tym 2 tymczasowe), 2025: 64 (w tym 4 tymczasowe); dentyści w osobnym wierszu; lata 2010–2017 z wcześniejszych sprawozdań. Wnioski o odebranie legitymacji składa m.in. inspektorat IVO, a HSAN rozpatruje też wnioski samych lekarzy. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6
-
General Medical Council, roczne statystyki postępowań w sprawie zdolności do wykonywania zawodu: raport za 2025 r. (PDF), tab. 3b (wyniki trybunałów 2020–2025, wiersz „Impairment – erasure”; rola MPTS; sprawy wyłącznie zdrowotne nie kończą się skreśleniem; publikacja informacji o rozprawach), raport za 2024 r. (PDF), tab. 6, oraz wcześniejsze raporty roczne (lata 2010–2019; spadek liczby rozpraw w 2020 r. z powodu pandemii — raport za 2020 r.). Rok kalendarzowy decyzji; bez skreśleń po ponownym rozpatrzeniu sankcji i bez skreśleń na wniosek lekarza. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Liczba lekarzy: Polska — 164 892 lekarzy wykonujących zawód, bez lekarzy dentystów, Centralny Rejestr Lekarzy NIL, zestawienie według wieku, stan na 31.12.2025; Norwegia — SSB, tabela 07938, zatrudnieni lekarze ze specjalizacją i bez, 4. kwartał: 31 753 w 2020 r., 35 997 w 2025 r., średnia z lat 2020–2025 ok. 34 tys.; Szwecja — Socialstyrelsen, 2026 (PDF), tab. 1: 46 020 lekarzy, łącznie ze specjalistami, zatrudnionych w ochronie zdrowia w maju 2025 r., o 13% więcej niż w maju 2020 r.; średnią z lat 2020–2025 (ok. 43 tys.) szacujemy jako średnią tych dwóch stanów, czyli przy założeniu równomiernego wzrostu. ↩ ↩2 ↩3
-
General Medical Council, The state of medical education and practice in the UK: workforce report 2025 (PDF), cz. 2: 328 149 lekarzy z licencją w 2024 r. wobec 272 255 w 2020 r. ↩ ↩2
-
Helsetilsynet, Tilsyn med virksomheter og helsepersonell – administrative reaksjoner i 2025, 9.02.2026: autoryzację odebrano 58 lekarzom; dobrowolne zrzeczenia się autoryzacji urząd podaje osobno. ↩ ↩2 ↩3
-
Česká lékařská komora, Tempus Medicorum 12/2024 (PDF): wypowiedź prezesa izby o 10 wykluczeniach w ciągu 20 lat; wykluczenie jest możliwe najwyżej na 5 lat. ↩
-
Deutscher Bundestag, druk 21/4787 (PDF), 2026: rząd federalny nie dysponuje krajową statystyką. ↩
-
§ 194 ÄrzteG, austriacka ustawa o zawodzie lekarza: zakaz informowania opinii publicznej o przebiegu i wynikach niejawnych postępowań dyscyplinarnych. ↩
-
MedExpress, wypowiedź prof. D. Karkowskiej o pozbawieniu prawa wykonywania zawodu jako ostateczności, 2016. ↩
-
Naczelna Izba Lekarska, Prawomocne orzeczenia sądów lekarskich: tabele za 2023 r. i półrocza 2024–2025, stan na październik 2026. ↩ ↩2
-
Naczelna Izba Lekarska, Rejestr Ukaranych Lekarzy; ustawa o izbach lekarskich, art. 110. ↩
-
Sekcja 8.11 sprawozdań Naczelnego Sądu Lekarskiego wykazuje po jednym pozbawieniu w latach 2015, 2016, 2017, 2019, 2023 i 2024, a sekcja 8.9 sprawozdań okręgowych sądów — w latach 2014, 2016, 2020–2022 i 2024 (pliki NIL). Za 2024 r.: okręgowe sądy lekarskie (XLSX) — 8 pozbawień w pierwszej instancji (wiersz 7.11), 6 prawomocnych (wiersz 8.9) w trzech izbach, które w tym samym roku orzekły w pierwszej instancji dokładnie 6 pozbawień; Naczelny Sąd Lekarski (PDF) — 1 pozbawienie (pkt 8.11). ↩
Infografiki do pobrania
2 grafiki · pion i poziom, jasna i ciemna
Grafiki do udostępnienia w dwóch formatach: pionowym 1080×1350 (Instagram, Facebook, X) i poziomym 1200×675 (X, LinkedIn, prezentacje), w wersji jasnej i ciemnej. Źródła, adres strony i kod QR do niej są na grafice.
Historia zmian 4
ostatnia zmiana 21.10.2026 · Poprawione nieścisłości w opisie postępowania: skarga nie musi być pisemna, a rzecznik może działać także na podstawie informacji, które sam otrzyma; po wszczęciu postępowania karalność ustaje po 5 latach, tymczasowe zawieszenie można przedłużyć, a do kar od czwartej do szóstej sąd może dołożyć karę pieniężną. Brytyjski trybunał nie skreśla lekarzy z rejestru wyłącznie z powodu stanu zdrowia.
SprostowaniePoprawione nieścisłości w opisie postępowania: skarga nie musi być pisemna, a rzecznik może działać także na podstawie informacji, które sam otrzyma; po wszczęciu postępowania karalność ustaje po 5 latach, tymczasowe zawieszenie można przedłużyć, a do kar od czwartej do szóstej sąd może dołożyć karę pieniężną. Brytyjski trybunał nie skreśla lekarzy z rejestru wyłącznie z powodu stanu zdrowia.
Doprecyzowana metoda: to, że prawomocne pozbawienia wykazane przez okręgowe sądy lekarskie i przez Naczelny Sąd Lekarski dotyczą różnych lekarzy, jest założeniem, bo sprawozdania nie podają sygnatur. W najgorszym razie suma za lata 2010–2025 wynosiłaby 18 zamiast 20.
SprostowanieSprostowanie: w latach 2010–2024 prawomocnie pozbawiono prawa wykonywania zawodu 20 lekarzy, nie 17 — wcześniejsze wyliczenie pominęło po jednym przypadku z lat 2019, 2021 i 2022, m.in. przez błędne sumy w dwóch sprawozdaniach NIL. Dodane dane za 2025 r. i Wielka Brytania w porównaniu międzynarodowym.
Dodane porównanie z Norwegią i Szwecją, gdzie prawo do zawodu odbiera urząd państwowy, oraz z Czechami: wykres odebrań w latach 2010–2024 i przeliczenie na 100 tys. lekarzy.

