Specjalizacja lekarska: od stażu do tytułu specjalisty.

Po stażu i Lekarskim Egzaminie Końcowym lekarz może leczyć samodzielnie. Żeby zostać chirurgiem, kardiologiem albo lekarzem rodzinnym, musi jeszcze odbyć szkolenie specjalizacyjne. To od czterech do sześciu lat pracy w szpitalu albo przychodni według programu, który wymienia kursy, staże w innych oddziałach, dyżury i zabiegi, jakie lekarz musi wykonać sam. Szkolenie kończy Państwowy Egzamin Specjalizacyjny.

Poprzedni etapStudia lekarskie: od matury do LEKRekrutacja i progi, sześć lat studiów, prosektorium, Lekarski Egzamin Końcowy i staż podyplomowy.Czytaj analizę

Ten tekst opisuje kolejne etapy: nabór, program, dyżury, nadzór kierownika, tryb rezydencki i pozarezydencki, pracę poza rezydenturą i egzamin na końcu.

Nabór: ranking według wyniku LEK

Na specjalizację nie ma egzaminu wstępnego. Wniosek składa się w Systemie Monitorowania Kształcenia (SMK) dwa razy w roku, w lutym i we wrześniu, i wskazuje w nim do 15 wariantów, czyli połączeń dziedziny, województwa i trybu.¹ Gdy chętnych jest więcej niż miejsc, kolejność ustala ranking. Na rezydenturę liczy się wynik LEK, do 200 punktów, a za doktorat i publikacje można dostać najwyżej 10 punktów więcej. Przy remisie decyduje średnia ocen ze studiów, a potem kolejność złożenia wniosku.¹²

Na jesienny nabór 2026 r. wykaz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) przewiduje 6 530 miejsc rezydenckich i 7 752 pozarezydenckie.³ W sumie miejsc jest więcej niż chętnych: wiosną 2026 r. puste zostało 52% miejsc rezydenckich i 89% pozarezydenckich.⁴ W najbardziej obleganych dziedzinach o miejscu decyduje jednak ranking. Progi punktowe opisujemy w analizie Reglamentacja dostępu do zawodu, a liczbę miejsc i chętnych w poszczególnych dziedzinach — w zestawieniu według specjalizacji.

77 dziedzin, od czterech do sześciu lat

Rozporządzenie ministra zdrowia wymienia 77 specjalizacji lekarskich. Szkolenie jest modułowe. W 29 dziedzinach, np. w medycynie rodzinnej, psychiatrii i anestezjologii, to jeden moduł jednolity. W 40 zaczyna się od modułu podstawowego, wspólnego dla kilku dziedzin, po którym przychodzi moduł specjalistyczny. Modułów podstawowych jest pięć: chirurgia ogólna, choroby wewnętrzne, otorynolaryngologia, patomorfologia i pediatria. Pozostałe 8 dziedzin, np. transplantologię kliniczną i urologię dziecięcą, można zacząć dopiero po uzyskaniu innej specjalizacji.² Kto zaliczy moduł podstawowy, może przejść do pokrewnej dziedziny bez zaczynania od nowa, jeśli zakwalifikuje się w kolejnym naborze.¹

Lekarze dentyści mają osobną listę dziewięciu specjalizacji, np. ortodoncję, periodontologię i stomatologię dziecięcą. Trzy z nich, chirurgia szczękowo-twarzowa, epidemiologia i zdrowie publiczne, są wspólne z lekarskimi.² Ten tekst dotyczy specjalizacji lekarskich, ale CMKP i CEM podają liczby miejsc i wyniki egzaminu razem z dentystami.

Dwie trzecie specjalizacji trwa pięć albo sześć lat

4 lata17

4,5 roku (radiologia i diagnostyka obrazowa)1

5 lat33

6 lat18

dopiero po innej specjalizacji8

od 6 do 10 lat razem z wcześniejszą specjalizacją

1 kropka = 1 specjalizacja

Cztery lata trwają m.in. medycyna rodzinna i okulistyka, pięć — choroby wewnętrzne, pediatria i psychiatria, a sześć — chirurgia ogólna, anestezjologia i intensywna terapia, neurochirurgia i urologia.²⁵ Do minimalnego czasu dochodzą przerwy: szkolenie wydłuża się m.in. o chorobę, urlop macierzyński i wychowawczy, urlop bezpłatny do trzech miesięcy i staż zagraniczny do dwóch lat.¹

Czy 77 to dużo

Liczba specjalizacji zależy od tego, co się za nią uznaje. W Niemczech wzorcowa ordynacja Federalnej Izby Lekarskiej wymienia 51 specjalizacji lekarskich, a w ich obrębie jeszcze specjalności szczegółowe, np. kardiologię dziecięcą w ramach pediatrii.⁶ Czeska ustawa wymienia 43 specjalizacje, a rozporządzenie — 46 kolejnych dziedzin, które można zdobyć dopiero po specjalizacji.⁷ W Hiszpanii przepisy wymieniają 43 specjalności dla lekarzy.⁸ Polska lista łączy oba poziomy: kardiologia dziecięca jest u nas osobną specjalizacją, którą zaczyna się od modułu podstawowego z pediatrii.²

Najwięcej specjalizacji na start ma Polska. Razem z dziedzinami szczegółowymi więcej mają Czechy

specjalizacje na startrazem z dziedzinami szczegółowymi

69

77

43

89

51

70

44

63

PolskaCzechyNiemcySzwecja

W Szwecji obok 44 specjalności podstawowych przepisy wymieniają 9 szczegółowych i 10 dodatkowych, do których trzeba mieć specjalność podstawową.⁹ Polska ma więc najdłuższą listę specjalizacji, które można zacząć bez innej specjalizacji, a łącznie z dziedzinami szczegółowymi więcej mają Czechy.

Różni się też początek drogi. W Czechach szkolenie od pierwszego dnia toczy się w wybranej dziedzinie: zaczyna się od wspólnego dla kilku dziedzin pnia, który wlicza się do czasu specjalizacji.⁷ W Polsce przed specjalizacją jest 13-miesięczny staż podyplomowy na kilku oddziałach.

Program: kursy, staże i zabiegi

Specjalizacja to praca według programu. Program dla każdej dziedziny przygotowuje co najmniej raz na pięć lat zespół ekspertów, w którym są m.in. konsultant krajowy, przedstawiciel towarzystwa naukowego i przedstawiciele Naczelnej Rady Lekarskiej, w tym lekarz w trakcie specjalizacji. Program redaguje CMKP, a zatwierdza minister zdrowia.¹ Ustawa wymienia, z czego program się składa: z kursu wprowadzającego w pierwszym roku, kursów specjalizacyjnych, stażu podstawowego z określoną liczbą zabiegów, staży kierunkowych w innych oddziałach, dyżurów, samokształcenia i kursu atestacyjnego na koniec.¹

Od 47 do 61% czasu szkolenia to staż podstawowy

Chirurgia ogólnaChoroby wewnętrzneKardiologiaMedycyna rodzinna

Chirurgia ogólna

6 lat, z czego staż podstawowy to 61,0% dni roboczych

Moduł podstawowy2 lata

Staż podstawowy, 63 tyg.Staż podstawowy63 tyg. (315 dni roboczych)Ortopedia i traumatologiaStaż kierunkowy: ortopedia i traumatologia6 tyg. (30 dni roboczych)Anestezjologia i intensywna terapiaStaż kierunkowy: anestezjologia i intensywna terapia2 tyg. (10 dni roboczych)Chirurgia laparoskopowaStaż kierunkowy: chirurgia laparoskopowa4 tyg. (20 dni roboczych)Poradnia chirurgii ogólnejStaż kierunkowy: poradnia chirurgii ogólnej4 tyg. (20 dni roboczych)Szpitalny oddział ratunkowyStaż kierunkowy: szpitalny oddział ratunkowy6 tyg. (30 dni roboczych), rok 2 modułuKursy6 kursów, 15 dni roboczychSamokształcenie4 dni roboczeUrlopy i dni wolne78 dni roboczych

Staże kierunkowe, 22 tyg.: ortopedia i traumatologia 6 tyg., anestezjologia i intensywna terapia 2 tyg., chirurgia laparoskopowa 4 tyg., poradnia chirurgii ogólnej 4 tyg., szpitalny oddział ratunkowy 6 tyg. (rok 2). Kursy: 6 kursów, 15 dni.

Moduł specjalistyczny4 lata

Staż podstawowy, 128 tyg.Staż podstawowy128 tyg. (640 dni roboczych)UltrasonografiaStaż kierunkowy: ultrasonografia2 tyg. (10 dni roboczych), rok 1 modułuChirurgia naczyniowaStaż kierunkowy: chirurgia naczyniowa4 tyg. (20 dni roboczych), rok 1 lub 2 modułuEndoskopiaStaż kierunkowy: endoskopia4 tyg. (20 dni roboczych), rok 1 lub 2 modułuOrtopedia i traumatologiaStaż kierunkowy: ortopedia i traumatologia4 tyg. (20 dni roboczych), rok 2 modułuChirurgia nowotworówStaż kierunkowy: chirurgia nowotworów4 tyg. (20 dni roboczych), rok 3 modułuChirurgia laparoskopowaStaż kierunkowy: chirurgia laparoskopowa8 tyg. (40 dni roboczych), rok 3 lub 4 modułuNeurotraumatologiaStaż kierunkowy: neurotraumatologia2 tyg. (10 dni roboczych), rok 3 lub 4 modułuChirurgia klatki piersiowejStaż kierunkowy: chirurgia klatki piersiowej4 tyg. (20 dni roboczych), rok 4 modułuUrologiaStaż kierunkowy: urologia4 tyg. (20 dni roboczych), rok 4 modułuChirurgia ogólna w innym ośrodkuStaż kierunkowy: chirurgia ogólna w innym ośrodku8 tyg. (40 dni roboczych), rok 4 modułuKursy6 kursów, 16 dni roboczychSamokształcenie6 dni roboczychUrlopy i dni wolne162 dni robocze

Staże kierunkowe, 44 tyg.: ultrasonografia 2 tyg. (rok 1), chirurgia naczyniowa 4 tyg. (rok 1 lub 2), endoskopia 4 tyg. (rok 1 lub 2), ortopedia i traumatologia 4 tyg. (rok 2), chirurgia nowotworów 4 tyg. (rok 3), chirurgia laparoskopowa 8 tyg. (rok 3 lub 4), neurotraumatologia 2 tyg. (rok 3 lub 4), chirurgia klatki piersiowej 4 tyg. (rok 4), urologia 4 tyg. (rok 4), chirurgia ogólna w innym ośrodku 8 tyg. (rok 4). Kursy: 6 kursów, 16 dni.

staż podstawowystaże kierunkowekursysamokształcenie, urlopy i dni wolne

Najedź na odcinek albo go dotknij, żeby zobaczyć szczegóły.

Program wymienia, ile zabiegów lekarz musi wykonać sam — w chirurgii ogólnej to co najmniej 500 operacji

	Chirurgia ogólna	Choroby wewnętrzne	Kardiologia	Medycyna rodzinna
Czas szkolenia	6 lat (2 + 4)	5 lat (2 + 3)	5 lat (2 lata chorób wewnętrznych + 3)	4 lata, jeden moduł
Kursy	12 kursów, 31 dni	12 kursów, 41 dni	28 kursów, 63 dni	16 kursów, 60 dni
Zabiegi wykonane samodzielnie, przykłady	500 operacji, w tym 65 przepuklin pachwinowych i 60 na drogach żółciowych	30 badań EKG z oceną, 20 cewnikowań pęcherza i 10 nakłuć jamy opłucnej w module podstawowym	200 badań EKG i 200 badań echokardiograficznych przezklatkowych w module kardiologii	10 wizyt patronażowych u noworodka, 10 badań bilansowych w pierwszym roku życia, 2 stwierdzenia zgonu
Dyżury w programie	średnio 10 godz. 5 min tygodniowo	średnio 10 godz. 5 min tygodniowo	średnio 10 godz. 5 min tygodniowo	program ich nie określa

Zabiegi z kodem A lekarz wykonuje sam, pod nadzorem; przy zabiegach z kodem B asystuje. W chirurgii ogólnej program wymaga 750 procedur z kodem A, a co najmniej 500 z nich to operacje: 150 w module podstawowym i 350 w specjalistycznym.¹⁰ Staże kierunkowe odbywa się na innych oddziałach. W chirurgii jeden z nich trwa osiem tygodni i odbywa się na oddziale chirurgii ogólnej innym niż macierzysty, zalecany jest w czwartym roku.¹⁰ W specjalizacjach z modułem podstawowym z chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych i pediatrii co najmniej sześć miesięcy szkolenia trzeba odbyć w szpitalu pierwszego lub drugiego stopnia podstawowego poziomu zabezpieczenia zdrowotnego.¹

Kursy i zaliczenia

Kursy z programu prowadzą jednostki wpisane na listę CMKP, a zapisuje się na nie wyłącznie przez SMK. Placówka, w której lekarz się szkoli, musi go puścić na kurs, na który go zakwalifikowano.¹ W czterech programach z tabeli kursy trwają od jednego do dziesięciu dni. Każdy kurs kończy się sprawdzianem, a każdy staż — kolokwium. W chirurgii ogólnej przed kursem atestacyjnym organizator sprawdza jeszcze wiedzę z całego szkolenia.^10111213 Zaliczenia potwierdza kierownik specjalizacji albo stażu, a lekarz ma obowiązek na bieżąco wypełniać elektroniczną kartę szkolenia specjalizacyjnego w SMK.¹¹⁰

Cztery opisane programy nie mówią, kto płaci za kursy. W 12 dziedzinach, m.in. w chorobach wewnętrznych, medycynie rodzinnej, pediatrii i psychiatrii, CMKP realizuje w latach 2024–2029 projekt FERS1 wart ponad 135 mln zł. Obejmuje on ok. 2 500 obowiązkowych kursów specjalizacyjnych oraz dofinansowanie dojazdów, noclegów i wyżywienia na kursach i stażach poza miejscem zamieszkania.¹⁴

Poza kursami i stażami każdy z czterech programów przewiduje 6 dni rocznie na samokształcenie, np. konferencje, i wymaga pracy naukowej albo poglądowej opublikowanej w recenzowanym czasopiśmie. W medycynie rodzinnej lekarz musi też przygotować i poprowadzić zajęcia, np. dla rezydentów albo studentów.^10111213

Dyżury

Lekarz w trakcie specjalizacji pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy i pełni dyżury w wymiarze określonym w programie.¹ Programy chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych i kardiologii przewidują dyżury „w wymiarze przeciętnie 10 godzin 5 minut na tydzień” albo pracę zmianową, łącznie do przeciętnie 48 godzin tygodniowo.¹⁰¹¹¹² Program medycyny rodzinnej dyżurów nie określa.¹³

Na stażu podstawowym lekarz pełni dyżury „towarzyszące”, pod bezpośrednim nadzorem specjalisty albo innego lekarza uprawnionego do samodzielnych dyżurów, albo samodzielne, jeśli zgodzi się na to w SMK kierownik specjalizacji. Na stażu kierunkowym w innej placówce dyżury są wyłącznie towarzyszące. Przez pierwszy rok szkolenia, a jeśli program tak stanowi, to dłużej, lekarz może samodzielnych dyżurów odmówić. Wtedy nie może ich pełnić także na umowach w innych placówkach. Wyjątkiem są nocna i świąteczna pomoc lekarska oraz praca lekarza, który jest już specjalistą w innej dziedzinie.¹ Za dyżur z programu należy się wynagrodzenie jak za nadgodziny albo, na wniosek lekarza, czas wolny. Gdy dyżur nie pozwala na 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, odpoczynek należy się zaraz po nim i nie wydłuża szkolenia.¹

Więcej dyżurów, niż wymaga program, lekarz na umowie o pracę może pełnić na podstawie klauzuli opt-out, czyli pisemnej zgody na pracę ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo. Jeśli dyżuruje w jednostkach wskazanych w programie, ma zgodę kierownika specjalizacji, a cały odpoczynek po dyżurach nie przekracza średnio pięciu dni roboczych w miesiącu, odpoczynek nie wydłuża szkolenia. Po dyżurach z programu odpoczynek wlicza się rezydentowi do czasu pracy i nie obniża pensji, po dodatkowych pensja za ten czas nie przysługuje.¹¹⁵ Klauzula opt-out ma przestać obowiązywać 1 stycznia 2028 r.¹⁵ Czym różni się dyżur na miejscu od gotowości „pod telefonem” i ile kosztuje szpital, opisujemy w analizie Dyżur w szpitalu powiatowym.

Kierownik specjalizacji

Każdy lekarz szkoli się pod kierunkiem kierownika specjalizacji, którego wyznacza kierownik placówki. Musi on mieć specjalizację II stopnia albo tytuł specjalisty w tej dziedzinie, a w uzasadnionych przypadkach w pokrewnej. Jeden kierownik prowadzi naraz najwyżej trzech lekarzy, a za zgodą konsultanta krajowego, gdy wymagają tego potrzeby kadrowe, czterech. Do tego może kierować stażem kierunkowym jeszcze dwóch. Dostaje za to dodatek: 500 zł brutto miesięcznie za jednego lekarza albo 1 000 zł za więcej niż jednego.¹

Kierownik ustala lekarzowi szczegółowy plan szkolenia, w tym miejsca kursów i staży. Dopóki nie wyda pisemnej opinii, że lekarz może leczyć samodzielnie, lekarz udziela świadczeń pod nadzorem — jego albo innego specjalisty.¹ Szkolić mogą tylko placówki akredytowane przez CMKP. Jak akredytacja i limit kierowników ograniczają liczbę miejsc, opisujemy w analizie Reglamentacja dostępu do zawodu.

Nadzór w praktyce

Ile czasu kierownik poświęca podopiecznym, nikt nie mierzy. Nie wiadomo nawet, ilu jest kierowników. W 2016 r. Ministerstwo Zdrowia szacowało, że ok. 6000–8000, ale wyliczyło to z ustawowego limitu podopiecznych, a nie z danych.¹⁶

Przepisy pozwalają, żeby dyżur towarzyszący nadzorował nie tylko specjalista, ale też „inny lekarz uprawniony do samodzielnego pełnienia dyżurów medycznych”.¹ Może to być np. starszy kolega w trakcie specjalizacji, który ma już zgodę na samodzielne dyżury. Jak często tak jest, nie wiadomo: żadne badanie, które znaleźliśmy, o to nie pytało.

Są pojedyncze ustalenia. Kontrola NIK oddziałów anestezjologii i intensywnej terapii na Podkarpaciu wykazała, że w dwóch szpitalach lekarze w trakcie specjalizacji leczyli bez nadzoru specjalisty tej dziedziny. W jednym z nich nadzór sprawował specjalista na dyżurze „pod telefonem”, co zdaniem NIK nie spełniało wymogu nadzoru.¹⁷ W ankiecie Porozumienia Rezydentów OZZL wśród lekarzy szkolących się w psychiatrii 44% odpowiedziało, że podczas całodobowego dyżuru w placówce jest specjalista, a prawie 20% — że nie ma go nigdy. Ankietę wypełniło 825 osób, które same zdecydowały się wziąć udział, więc wynik nie jest reprezentatywny.¹⁸

Kierownik bez minimalnego czasu pracy

Ustawa określa, ilu lekarzy kierownik może prowadzić i ile dostaje za to dodatku. Nie określa natomiast, ile czasu ma na nich mieć, ani nie wymaga, żeby w placówce, w której szkoli, pracował w jakimkolwiek minimalnym wymiarze. Może mieć tam umowę o pracę albo umowę cywilnoprawną na dowolną liczbę godzin.¹

Problem jest znany co najmniej od 2014 r. NIK opisała kontrolę wojewody, w której trzech periodontologów zatrudnionych na pół etatu kierowało specjalizacją czterech lekarzy. Placówka odmówiła zmian, a departament Ministerstwa Zdrowia odpowiedział, że funkcji kierownika „nie powinien pełnić lekarz zatrudniony w mniejszym wymiarze czasu pracy niż lekarz odbywający szkolenie specjalizacyjne pod jego kierunkiem”. Przepisy tego jednak nie wymagają.¹⁹

To ma się zmienić w projekcie nowelizacji ustawy, który przygotowało Ministerstwo Zdrowia. Kierownik musiałby pracować w placówce szkolącej co najmniej na pół etatu, a miesięczny dodatek zastąpiłaby nagroda wypłacana raz w roku, pod warunkiem że kierownik wypełniał elektroniczną kartę szkolenia.²⁰ Rząd ma przyjąć projekt w IV kwartale 2026 r.; na razie to projekt, a nie obowiązujące prawo.²¹ Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej wnosi o odrzucenie całego projektu. Wymóg połowy etatu wyeliminuje według niego znaczną grupę obecnych kierowników, zwłaszcza lekarzy dentystów. Prezydium przyznaje, że funkcja „wymaga znacznego zaangażowania czasowego”, i proponuje dodatek 1000 zł miesięcznie za każdego lekarza.²²

Tryb rezydencki i pozarezydencki

Specjalizację można odbywać w dwóch trybach. Różnią się tym, kto płaci lekarzowi i na jakiej umowie pracuje. Program i egzamin na końcu są w obu trybach te same.¹ Według stanu na 30 września 2025 r. szkolenie specjalizacyjne odbywało 31 509 lekarzy i lekarzy dentystów, o 7 927 więcej niż pod koniec 2015 r.²³ Większość szkoli się na rezydenturze: w połowie 2022 r. — to najnowszy podział na tryby, jaki znaleźliśmy — na rezydenturze było 21 933 z 27 944 osób, a w trybie pozarezydenckim 6 011.²⁴

Prawie połowa miejsc pozarezydenckich przypada na dwie dziedziny

miejsca rezydenckiemiejsca pozarezydenckie

774

2 373

749

1 429

443

248

331

283

297

139

Choroby wewnętrzneMedycyna rodzinnaPediatriaMedycyna ratunkowaChirurgia ogólna

Rezydentura

Rezydent ma umowę o pracę z placówką na czas potrzebny do zrealizowania programu, a pensję finansuje minister zdrowia z budżetu państwa.¹ Od 1 lipca 2026 r. wynagrodzenie zasadnicze rezydenta wynosi 10 595,24 zł brutto miesięcznie, a w jednej z 23 dziedzin priorytetowych 11 654,76 zł. Po dwóch latach rośnie do 10 913,10 i 12 714,29 zł.²⁵ Dyżury rezydenta minister refunduje do stawki za nadgodziny liczonej od pensji zasadniczej, a resztę kosztu dopłaca szpital, w którym lekarz dyżurował.¹

W 2025 r. minister zdrowia wydał na rozdział budżetu „Staże i specjalizacje medyczne” 3,97 mld zł. Według ministerstwa to pieniądze na szkolenie w trybie rezydentury lekarzy i lekarzy dentystów oraz pielęgniarek i położnych; sfinansowano z nich szkolenie 28,3 tys. osób.²⁶²⁷ Ustawa budżetowa przewidywała na ten cel 5,79 mld zł, więc wydano 68,7% planu.²⁶ Ministerstwo tłumaczy, że planuje wydatki tak, jakby wszystkie ogłoszone miejsca były obsadzone i nikt nie był nieobecny, a niewydane pieniądze przesunęło do NFZ.²⁷ Na 2026 r. budżet przewiduje 5,31 mld zł.²⁸ Ile z tego to pensje, a ile dyżury i składki, dokumenty budżetowe nie pokazują.

Rezydent może też dobrowolnie zobowiązać się, że po specjalizacji przepracuje w Polsce 2 lata z 5 w placówce, która leczy za publiczne pieniądze. Dostaje za to 600 zł miesięcznie więcej, a w dziedzinie priorytetowej 700 zł.¹ Kto zobowiązania nie dotrzyma albo przestanie realizować program specjalizacji, płaci karę: 75% sumy pobranych dodatków, zmniejszaną proporcjonalnie do czasu przepracowanego zgodnie z zobowiązaniem. Za zaprzestanie realizacji programu nie uznaje się zmiany dziedziny na zasadach z ustawy ani zmiany z powodu przeciwwskazań zdrowotnych.¹ Przykład: kto przez cztery lata dostawał po 700 zł więcej, czyli razem 33 600 zł, i nie przepracował ani dnia z zobowiązania, zwraca 25 200 zł. Pensje w poszczególnych dziedzinach zestawiamy według specjalizacji.

Miejsca pozarezydenckie

Miejsca pozarezydenckie to pozostałe wolne miejsca w placówkach uprawnionych do szkolenia. Pensji z puli ministra zdrowia na nich nie ma. Ustawa dopuszcza kilka form: umowę o pracę albo umowę cywilnoprawną na pełny etat z placówką szkolącą, płatny urlop szkoleniowy u własnego pracodawcy, stypendium placówki albo cywilnoprawną umowę o szkolenie. Wysokość wynagrodzenia ustala umowa. Przy umowie cywilnoprawnej o szkolenie ustawa wymaga tylko, żeby nie była niższa niż minimalna stawka godzinowa — w 2026 r. 31,40 zł.¹²⁹ To głównie te miejsca zostają puste: wiosną 2026 r. nie obsadzono 89% z nich.⁴

Przerwanie szkolenia i powrót na rezydenturę

Ustawa wymienia siedem sytuacji, w których lekarz nie może kontynuować szkolenia. Są wśród nich m.in.: niepodjęcie szkolenia w ciągu trzech miesięcy od daty ze skierowania; „zaprzestanie” szkolenia, czyli faktyczne przerwanie pracy według rocznego planu albo brak wpisów w elektronicznej karcie przez 12 miesięcy; przerwanie szkolenia na wniosek kierownika specjalizacji, po opinii konsultanta i okręgowej izby lekarskiej. O skreśleniu z rejestru lekarzy w szkoleniu decyduje wojewoda, a jego decyzja jest ostateczna.¹

Wrócić na rezydenturę można tylko w ograniczonym zakresie. Bez podawania przyczyny dziedzinę można zmienić raz, a przy zmianie na inny moduł podstawowy albo jednolity — tylko w pierwszych 12 miesiącach. Po przerwaniu szkolenia na wniosek kierownika, z przyczyn niezależnych od lekarza, można raz złożyć wniosek o rezydenturę, ale w innej dziedzinie; tak samo przy przeciwwskazaniach zdrowotnych potwierdzonych przez lekarza medycyny pracy. Kto trzy razy został zakwalifikowany na rezydenturę i zaczął szkolenie, kolejnego wniosku już nie złoży. Każdy ponowny wniosek przechodzi przez zwykły nabór i ranking.¹

Mniej jasne jest przechodzenie między trybami. Przejście z miejsca pozarezydenckiego na rezydenturę odbywa się przez nabór: po ogłoszeniu list zakwalifikowanych wojewoda wpisuje zmianę trybu i nową datę zakończenia szkolenia.¹² Przejście w drugą stronę ustawa i rozporządzenie opisują tylko w jednym przypadku: gdy rezydent nie zdąży zrealizować programu w czasie umowy, może dokończyć szkolenie w trybie pozarezydenckim za zgodą wojewody.¹ Co dzieje się z rezydentem, który chce zrezygnować z rezydentury, ale zostać w szkoleniu na miejscu pozarezydenckim, przepisy wprost nie mówią. Procedurę przerwania szkolenia zmienia też projekt nowelizacji ustawy; Prezydium NRL uznaje proponowany w nim dwumiesięczny termin na opinię okręgowej izby za niewykonalny.²²

Praca poza rezydenturą

Ustawa o zawodach lekarza nie zabrania lekarzowi w trakcie specjalizacji pracy w innych placówkach, np. na kontrakcie, poza godzinami szkolenia. Odnosi się do niej w dwóch miejscach. Kto w pierwszym roku odmówi samodzielnych dyżurów, nie może ich pełnić także na umowach cywilnoprawnych w innych placówkach. Wyjątkiem są nocna i świąteczna pomoc lekarska oraz praca lekarza, który jest już specjalistą w innej dziedzinie. Przy dodatkowych dyżurach w placówce szkolącej, ponad program, zgoda kierownika specjalizacji jest jednym z warunków, żeby odpoczynek po nich nie wydłużał szkolenia.¹

Jak daleko to może sięgać, pokazała sprawa z 2026 r. Warszawski lekarz — rezydent bez ukończonej specjalizacji, który koordynował szpitalny oddział ratunkowy — pracował jednocześnie w czterech publicznych placówkach. W 2025 r. zarobił ponad 1,6 mln zł z działalności gospodarczej, wynika z jego oświadczenia majątkowego.³⁰ Według danych szpitala, w którym koordynował SOR, wykazał tam w ciągu roku 3976 godzin pracy, czyli średnio 331 godzin w miesiącu.³⁰³¹ Kwotę widać tylko dlatego, że jako radny składał oświadczenie majątkowe.³⁰ Sprawę i jej skutki opisujemy w tekście Wieloetatowość i równoległe kontrakty.

To może się zmienić. Ustawa o limitach płac medyków, którą Sejm uchwalił 22 października 2026 r., ogranicza łączny czas pracy we wszystkich miejscach do dwóch etatów, a kolejne zatrudnienie w szpitalu uzależnia od zgody kierowników szpitali, w których medyk już pracuje. Teraz zajmuje się nią Senat.³²³³ Szczegóły opisujemy w analizie Limity płac medyków.

Egzamin specjalizacyjny

Do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES) można się zgłosić po ukończeniu przedostatniego roku szkolenia, za zgodą kierownika specjalizacji, a przystąpić do niego można w ciągu pięciu lat od potwierdzenia zakończenia szkolenia. Organizuje go dwa razy w roku Centrum Egzaminów Medycznych (CEM). Składa się z testu ze 120 pytań z pięcioma odpowiedziami, zdanego od 60% punktów, i z egzaminu ustnego. Kto ma z testu co najmniej 75%, jest z części ustnej zwolniony. Na przygotowanie się do egzaminu lekarzowi przysługuje 6 dni płatnego urlopu szkoleniowego, a od trzeciego zgłoszenia egzamin jest płatny.¹

Wiosną 2026 r. test zdało 82,4% podejść, a wśród zdających po raz pierwszy 90,4%.³⁴ Ta średnia łączy dwie bardzo różne grupy. Za pierwszym razem test zdaje od 87,3 do 90,4% podchodzących. Przy kolejnym podejściu — od 36,8 do 44,8%, czyli mniej niż połowa.³⁴

Za pierwszym razem test PES zdaje blisko 90% podchodzących. Przy kolejnym podejściu — mniej niż połowa

pierwsze podejściekolejne podejście

87,3%

37,8%

89,2%

36,8%

89,5%

42,7%

90,4%

44,8%

202320242025wiosna 2026

W 2025 r. kolejne podejścia stanowiły 1 085 z 5 486 podejść, a zdało z nich 463. Dlaczego kolejne podejścia wypadają tak słabo, z publicznych danych nie wynika. Różnią się też dziedziny: w 2025 r. wśród siedmiu dziedzin z największą liczbą podejść test zdało od 76,3% w kardiologii do 87,2% w położnictwie i ginekologii.³⁴ Wyniki tych dziedzin pokazuje infografika pod tekstem. Wyników części ustnej CEM nie publikuje. Według Ministerstwa Zdrowia egzamin ustny zdało 93,1% przystępujących jesienią 2025 r. i 88,9% wiosną 2026 r. Przystępuje do niego mniej osób niż do testu, bo wynik testu co najmniej 75% z niego zwalnia.³⁵

Po specjalizacji

Sześć lat studiów, 13 miesięcy stażu podyplomowego i od czterech do sześciu lat specjalizacji to od przyjęcia na studia do tytułu specjalisty od 11 do 13 lat, nie licząc przerw i czekania na miejsce.³⁶ Co to oznacza dla liczby specjalistów w kolejnych latach, opisujemy w analizie Dlaczego brakuje lekarzy. W 2025 r. specjalizację miało 63,9% lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentem.³⁷

Specjalista może pracować na umowie o pracę, na kontrakcie albo łączyć kilka umów w różnych placówkach. Czym te formy się różnią, opisujemy w tekstach Kontrakt czy etat i Wieloetatowość i równoległe kontrakty.

Czego nie wiadomo

• Ilu lekarzy kończy specjalizację co roku. Ministerstwo Zdrowia tego nie podaje, bo wielu lekarzy szkolenie przedłuża. Jako przybliżenie wskazuje liczbę osób, które zdały PES: w latach 2016–2021 od 3 376 do 4 388 rocznie, razem z lekarzami dentystami.³⁸
• Ile szkolenie trwa naprawdę. Przedłużenia zapisuje SMK, ale zbiorczych danych o nich nie znaleźliśmy.
• Ilu lekarzy rezygnuje. Ostatni pomiar pochodzi z kontroli NIK z 2016 r.: zrezygnowało 5,2% skierowanych na rezydenturę w naborach z lat 2011–2014.³⁹
• Jak wypada egzamin ustny. CEM publikuje tylko wyniki testu; dane o części ustnej są w odpowiedzi na jedną interpelację, za dwie sesje.³⁵

Gdzie jeszcze urywają się dane o drodze lekarza, opisujemy w analizie Kto odpada z medycyny, a kto wyjeżdża.

Przypisy 39ustawy, dane i komunikaty, z których korzystaliśmy

1. Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 37: art. 16 ust. 2–3 (moduły, zmiana dziedziny po module podstawowym), art. 16c ust. 1, 1a, 1d, 10, 10a, 11 i 17f (wniosek w SMK, terminy, warianty, ranking, zmiana trybu w EKS), art. 16ea (ponowny wniosek o rezydenturę), art. 16f ust. 3–6 (zawartość programu, zespół ekspertów), art. 16h ust. 1, 1d i 2 (tryb rezydencki i pozarezydencki, dokończenie szkolenia po umowie rezydenckiej, minimalna stawka przy umowie o szkolenie), art. 16i ust. 1–1c, 3, 5, 6 i 8–11 (czas pracy, dyżury, odpoczynek), art. 16j ust. 1, 2, 2b i 2l–2n (finansowanie rezydentury, refundacja dyżurów, zobowiązanie i kara), art. 16l ust. 1–2 (przedłużenie szkolenia), art. 16m ust. 1–2 i 4–6 (kierownik specjalizacji, dodatek, limit lekarzy, plan szkolenia), art. 16o (przerwanie szkolenia i skreślenie z rejestru), art. 16oa (obowiązki i prawa lekarza), art. 16rb ust. 1–1a, art. 16rc ust. 1–2 i 10, art. 16s ust. 2–4 i art. 16t ust. 1 i 5 (PES), art. 19g ust. 1 i 4a–4b (kursy). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴ ↩²⁵ ↩²⁶ ↩²⁷ ↩²⁸ ↩²⁹

2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 maja 2023 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów, Dz.U. 2023 poz. 975: załącznik nr 1 (wykaz specjalizacji), nr 2–5 (moduły, minimalny czas szkolenia i specjalizacje, które trzeba mieć wcześniej) i nr 7 § 1 (punkty w postępowaniu kwalifikacyjnym), § 7 (zmiana trybu na rezydenturę); liczenie własne. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. CMKP, liczba miejsc na postępowanie kwalifikacyjne jesień 2026, 27.08.2026 — miejsca według województw i dziedzin, razem z lekarsko-dentystycznymi; wśród rezydenckich 69 doktoranckich. Sumy dla kraju — obliczenia własne. ↩

4. CMKP, ostateczne wyniki rekrutacji na specjalizacje w sesji wiosna 2026, 14.04.2026 — 4 039 miejsc rezydenckich i 8 221 pozarezydenckich, 2 868 potwierdzeń (1 927 i 941); odsetki pustych miejsc — obliczenia własne. ↩ ↩²

5. CMKP, modułowe programy specjalizacji lekarskich, programy dla lekarzy bez specjalizacji, rozdział o czasie trwania szkolenia. ↩

6. Bundesärztekammer, (Muster-)Weiterbildungsordnung 2018, wersja z 3.07.2026 — spis treści: specjalizacje („Facharzt/Fachärztin für …”) i specjalności szczegółowe („Schwerpunkt”), w tym „Schwerpunkt Kinder- und Jugend-Kardiologie” w dziedzinie pediatrii; liczenie własne. To wzór — wiążące są ordynacje izb krajów związkowych. ↩

7. Ustawa nr 95/2004 Sb. o warunkach uzyskiwania i uznawania kwalifikacji lekarza, dentysty i farmaceuty, załącznik nr 1, część „Lékaři” — 43 specjalizacje z minimalnym czasem szkolenia „včetně délky vzdělávání v základním kmeni”; rozporządzenie nr 152/2018 Sb., załącznik nr 1, część I — 46 dziedzin „nástavbových”; liczenie własne, stan na 2026 r. ↩ ↩²

8. Real Decreto 183/2008, załącznik I pkt 1 (tekst skonsolidowany, BOE) — specjalności, do których dostęp wymaga dyplomu lekarza; liczenie własne. ↩

9. Socialstyrelsen, HSLF-FS 2021:8 o szkoleniu specjalizacyjnym lekarzy, wersja skonsolidowana obowiązująca od 1.12.2022, 6 kap. 1 § — tabela specjalności podstawowych („basspecialiteter”) i szczegółowych („grenspecialiteter”) oraz lista dodatkowych („tilläggsspecialiteter”); liczenie własne. ↩

10. CMKP, program specjalizacji w dziedzinie chirurgii ogólnej, 2023: kursy (tabele modułu podstawowego i specjalistycznego), zabiegi i procedury z kodem A i B (tabele grup 1–3), staż kierunkowy w innym ośrodku, pełnienie dyżurów medycznych, samokształcenie i publikacja, metody oceny; liczba kursów i dni — liczenie własne. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

11. CMKP, program specjalizacji w dziedzinie chorób wewnętrznych, aktualizacja 2024: kursy, zabiegi z kodem A i B, dyżury, samokształcenie i publikacja. ↩ ↩² ↩³

12. CMKP, program specjalizacji w dziedzinie kardiologii, aktualizacja 2024: kursy, zabiegi z kodem A i B, dyżury, samokształcenie i publikacja. ↩ ↩² ↩³

13. CMKP, program specjalizacji w dziedzinie medycyny rodzinnej, 2023: kursy, zabiegi z kodem A, samokształcenie, publikacja i prowadzenie zajęć; rozdziału o dyżurach program nie ma. ↩ ↩² ↩³

14. CMKP, dofinansowanie na wsparcie kształcenia podyplomowego lekarzy w wybranych dziedzinach priorytetowych — projekt FERS1, odczyt 28.10.2026. ↩

15. Ustawa o działalności leczniczej, art. 96 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 156) — praca ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo po pisemnej zgodzie; uchylenie od 1.01.2028 r.: art. 3 pkt 2 i art. 12 pkt 3 ustawy z 5 lipca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1532). ↩ ↩²

16. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 1995, 22.04.2016 — 22 786 lekarzy w szkoleniu (stan na 31.10.2015) i „ok. 6000-8000 kierowników specjalizacji” wyliczone z limitu z art. 16m ust. 4 ustawy o zawodach lekarza. ↩

17. NIK, Funkcjonowanie szpitalnych oddziałów anestezjologii i intensywnej terapii oraz bloków operacyjnych w województwie podkarpackim, P/21/088, 2022, s. 42–43. ↩

18. Porozumienie Rezydentów OZZL, raport z ankiety o dyżurach lekarzy w trakcie specjalizacji z psychiatrii, 2025 — ankieta internetowa, 825 odpowiedzi, w tym 639 lekarzy w trakcie szkolenia; odpowiedzi na pytanie o obecność specjalisty w placówce podczas dyżuru. ↩

19. NIK, „Kształcenie i przygotowanie zawodowe kadr medycznych”, 2016, s. 42 — opis kontroli wojewody z lat 2014–2015 w dziedzinie periodontologii i odpowiedź Departamentu Nauki i Szkolnictwa Wyższego MZ z 31.03.2015. ↩

20. Rządowe Centrum Legislacji, projekt ustawy o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (UD384) — projekt z 3.06.2026, art. 1 pkt 36 (nowe brzmienie art. 16m ust. 1–1e). ↩

21. Wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów, projekt UD384 — planowany termin przyjęcia: IV kwartał 2026 r., odczyt 28.10.2026. ↩

22. Naczelna Izba Lekarska, Prezydium NRL wnioskuje o odrzucenie nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, 13.07.2026 — stanowisko nr 6/26/X Prezydium NRL z 10.07.2026, pkt 27–30 i 32. ↩ ↩²

23. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 13211, 1.12.2025, s. 3 — 31 509 lekarzy i lekarzy dentystów w trakcie szkolenia specjalizacyjnego (stan na 30.09.2025) wobec 23 582 pod koniec 2015 r. ↩

24. NIK, „Zasoby kadry medycznej w systemie ochrony zdrowia”, P/22/047, 2023, s. 43 — liczba osób odbywających specjalizację na 30.06.2022, w tym w trybie rezydentury i pozarezydenckim. ↩

25. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 czerwca 2026 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury, Dz.U. 2026 poz. 856, § 1 i 2; dziedziny priorytetowe — rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie określenia priorytetowych dziedzin medycyny, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 791. ↩

26. NIK, „Wykonanie budżetu państwa w 2025 r. w części 46 – Zdrowie oraz wykonanie planu finansowego Funduszu Medycznego”, P/26/001, 2026, s. 44 — rozdział 85157 „Staże i specjalizacje medyczne”: ustawa budżetowa 5 786 000,0 tys. zł, wykonanie 3 973 963,7 tys. zł (68,7%). ↩ ↩²

27. Komisja Zdrowia Sejmu, pełny zapis przebiegu posiedzenia nr 149, 18.06.2026, s. 6 i 14 — wypowiedzi przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia o sprawozdaniu z wykonania budżetu za 2025 r. ↩ ↩²

28. Ustawa budżetowa na rok 2026 z 9 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 62, załącznik nr 2, część 46 – Zdrowie, rozdział 85157: 5 312 142 tys. zł. ↩

29. Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r., Dz.U. 2025 poz. 1242, § 2. ↩

30. TVN Warszawa, 1,6 mln zł w rok — kontrola w szpitalu i interwencja izby lekarskiej — ponad 1,6 mln zł z działalności gospodarczej według oświadczenia majątkowego; 3976 godzin w 2025 r. w samym szpitalu, w którym lekarz koordynował SOR, oraz praca w trzech innych placówkach. ↩ ↩² ↩³

31. Rynek Zdrowia, Lekarz na celowniku izby lekarskiej — średnio 331 godzin w miesiącu, 15.06.2026 — 3976 godzin w 2025 r. według danych szpitala, w którym lekarz koordynował SOR; praca w czterech placówkach. ↩

32. Sprawozdanie Komisji Zdrowia o rządowym projekcie ustawy o limitach wynagrodzeń, druk nr 3193, 7.10.2026 — limit dwóch etatów łącznie, co najmniej pół etatu w szpitalu, zgoda na kolejne zatrudnienie. ↩

33. Dodatkowe sprawozdanie Komisji Zdrowia, druk nr 3193-A, 21.10.2026 — poprawki z drugiego czytania, m.in. nr 9 (procedura zgody) przyjęta przez Sejm 22.10.2026. ↩

34. Centrum Egzaminów Medycznych, wyniki części testowej PES — listy wyników sesji od wiosny 2023 do wiosny 2026 we wszystkich dziedzinach (jeden numer kodowy = jedno podejście) i statystyki „przystępujący po raz pierwszy” dołączone do list; odsetki — obliczenia własne. ↩ ↩² ↩³

35. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 18220, 20.07.2026 — tabele dla sesji jesień 2025 i wiosna 2026: przystąpili do egzaminu ustnego i zdali egzamin ustny, suma dziedzin — obliczenia własne. ↩ ↩²

36. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lutego 2023 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty, Dz.U. 2023 poz. 377, § 3 i załącznik nr 1. ↩

37. GUS, „Zasoby kadrowe w wybranych zawodach medycznych na podstawie źródeł administracyjnych”, edycja 2025, s. 3. ↩

38. Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację nr 31481, 9.04.2022 — tabela „Liczba lekarzy, którzy zdali PES”, sesje wiosenna i jesienna, lekarze i lekarze dentyści; sumy roczne — obliczenie własne. ↩

39. NIK, „Kształcenie i przygotowanie zawodowe kadr medycznych”, 2016, s. 25. ↩